Always laugh when you can, it is cheap medicine.

Home » Kennis » Voortgangstoets/Crux » Farmacotherapie » Antidepressiva

Antidepressiva

In Nederland worden veel antidepressiva voorgeschreven. Ze zorgen voor een toename van de hoeveelheid neurotransmitters (noradrenaline, serotonine en in geringe mate dopamine) in de synapsspleet. De rol van serotonine is het meest belangrijk bij stemmingsstoornissen. Antidepressiva kunnen op grond van hun bijwerkingenprofiel en de ernst van de bijwerkingen worden verdeeld in tricyclische antidepressiva (TCA’s) en selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s) (figuur 1). Het antidepressieve effect is meestal pas na 2-4 weken merkbaar, terwijl de bijwerkingen al na een paar uur kunnen optreden. Na 6 maanden moet de behandeling geëvalueerd worden. Bij het stoppen, moet de dosering langzaam worden afgebouwd om een onttrekkingssyndroom te voorkomen.

Figuur 1: werkingsmechanisme bij TCA's (links/boven) en SSRI's (rechts/onder).

Bron: Image Bank | Lundbeck Institute Campus [Internet]. Institute.progress.im. 2022 [cited 12 January 2022]. Available from: https://institute.progress.im/en/image-bank


Tricyclische antidepressiva (TCA’s) (amitriptyline, nortriptyline)

Amitriptyline remt zowel de heropname van serotonine als noradrenaline. Nortriptyline remt de heropname van noradrenaline en in geringere mate ook die van serotonine. Behalve voor depressies, worden ze ook vaak voorgeschreven bij neuropathische pijnen. Bijwerkingen van TCA’s zijn van anticholinerge aard (droge mond, obstipatie, urineretentie, verwardheid, visusstoornissen, seksuele disfunctie), antihistaminerge aard (sedatie, sufheid), anti-noradrenerge aard (orthostatische hypotensie, valneiging) en veroorzaakt door de kinidineachtige werking ritmestoornissen (vaak bij overdosering). TCA’s in combinatie met antihypertensiva. Nortripyline geeft minder anticholinerge bijwerkingen waardoor dit middel de voorkeur heeft bij ouderen. Het risico op orthostatische hypertensie is vergoot bij het gebruik van antihypertensiva. 

 

Serotonineheropnameremmers (SSRI’s) (citalopram, fluoxetine, paroxetine)

Remt de heropname van serotonine. Ze hebben ook een anxiolytische werking, waardoor ze ook voorgeschreven kunnen worden bij angststoornissen. Ook kunnen ze werken bij obsessief-compulsieve stoornissen. SSRI’s hebben als bijwerkingen sterke serotonerge potentiëring. Na ongeveer 1 week kunnen ze SIADH (syndroom van inadequate ADH-secretie) veroorzaken met het risico op een hyponatriëmie. Een andere bijwerking is een trombocytopathie. Een zeldzamere, gevaarlijke bijwerking van SSRI’s is het serotoninesyndroom, waarbij symptomen als agitatie, koorts en hyperreflexie optreden. Verder kan er nog maag-darmklachten optreden, hoofdpijn, slapeloosheid en seksuele disfunctie. 

 

Lithium 

Lithium is een stemmingsstabilisator dat wordt gegeven bij een bipolaire stoornis om de manieën en depressies te onderdrukken en voorkomen. Ook wordt het voorgeschreven als additietherapie bij therapieresistentie unipolaire en depressieve stoornis. Het heeft een kleine therapeutische breedte, waardoor de bloedspiegels regelmatig gecontroleerd worden. Lithium wordt door de nieren uitgescheiden. Ongeveer 75% van het gefiltreerde lithium wordt in de proximale tubulus evenredig met natrium en water geresorbeerd. Het middel is gevaarlijk bij overdosering, omdat het met natrium interacteert, kan gemakkelijk een intoxicatie ontstaan door onvoldoende zout inname of overmatig zweten. Het risico verhoogt bij nierfunctiestoornissen. Door het gebruik van lithium kan de schildklier in 10-20% van de gevallen trager gaan werken. Daarnaast komen ook misselijkheid, braken, diarree en myoclonieën voor als bijwerkingen. Bij langdurig gebruik kan diabetes insipidus optreden, wat leidt tot polyurie en dorst en kan de nieren schaden. Bij een ernstige lithiumintoxicatie kunnen verwardheid en zelfs coma optreden.

 

Bronnenlijst

  1. 2021. Reader Farmacotherapie. [ebook] Nijmegen: NVKFB. Available at: <https://nvkfb.nl/wp-content/uploads/2022/01/FTE-Reader-november-2021_track23122021.pdf> [Accessed 11 January 2022].