Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Home » Coschappen » Urologie » Urineweginfectie (UWI)

Urineweginfectie (UWI)

Urineweginfecties worden onderverdeeld in cystitis en urineweginfecties met tekenen van weefselinvasie. Cystitis is een blaasontsteking, zonder weefselinvasie. Pyelonefritis (nierbekkenontsteking) en acute prostatitis (infectie van de prostaat) worden beschouwd als UWI’s met tekenen van weefselinvasie.

Epidemiologie

  • Cystitis: incidentie bij vrouwen 124 per 1000 patiënten per jaar, bij mannen 19 per 1000 patiënten per jaar. Incidentie bij mannen stijgt met de leeftijd. 
  • Pyelonefritis: incidentie bij vrouwen 3 per 1000 patiënten per jaar, bij mannen 1 per 1000 patiënten per jaar. 
  • Acute prostatitis: incidentie 2 per 1000 mannen per jaar. Incidentie stijgt met de leeftijd. 

Etiologie
Patiënten met een verhoogd risico op een gecompliceerd verloop:

  • Diabetes mellitus
  • Verminderde weerstand
  • Afwijkingen aan de nieren of urinewegen: ernstige nierfunctiestoornissen, cystenieren, nierstenen, neurogene blaas, bemoeilijkte mictie, bekend blaasresidu
  • Neurologische blaasfunctiestoornissen
  • Zwangeren
  • Mannen

Pathogenese
UWI’s worden meestal veroorzaakt door micro-organismen afkomstig uit de fecale microbiota, die via de urethra de blaas koloniseren. Het verschil in incidentie tussen mannen en vrouwen is waarschijnlijk te verklaren doordat de vrouwelijke urethra korter is en dichter bij de anus uitmondt. Pyelonefritis wordt meestal veroorzaakt door een opstijgende uwi, zelden hematogeen.

  • Belangrijkste verwekkers: Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Enterococcus faecalis en Proteus mirabilis.

 

Anamnese

  • Mictieklachten: pijnlijke of branderige mictie, toegenomen mictiefrequentie, hematurie, loze aandrang
  • Tekenen van weefselinvasie: koorts, koude rillingen, algehele malaise, flank-of perineumpijn, teknenen van een delier of tekenen van sepsis
  • Ernst pijnklachten, eerdere episodes met soortgelijke klachten, pijn in de rug of onderbuik, aanwijzingen voor soa, recent onderzoek van blaas of prostaat

 

Lichamelijk onderzoek

  • Vrouwen met recidiverende urineweginfecties (≥ 3 per jaar): 
    • Buikonderzoek: urineretentie
    • Inspectie genitale regio: atrofie, fluor
    • Vaginaal toucher: prolaps, afwijkingen genitalia interna
  • Mannen: 
    • Buikonderzoek: urineretentie
    • Inspectie en palpatie genitale regio: balanitis, fimose, ecoulement bij soarisico, epididymitis
    • Rectaal toucher bij vermoeden prostaathypertrofie als oorzaak van residuvorming
  • Kinderen: 
    • Buikonderzoek: obstipatie, retentieblaas, andere palpabele massa
    • Eventueel inspectie genitale regio: anatomische afwijkingen, balanitis, vulvitis
  • Koorts of andere tekenen van weefselinvasie: 
    • Klinische stabiliteit middels ABCDE-systematiek
    • Buikonderzoek: peritoneale prikkeling, flankpijn, slagpijn inde nierloge, urineretentie

 

Aanvullend onderzoek

Aanvullend onderzoek bij UWI kent verschillend stappen en mogelijkheden (figuur 1). Verricht een sediment enkel bij patiënten >12 jaar; de dipslide is voor alle leeftijden geschikt. Verricht een urinekweek met resistentiebepaling bij:

  • Tweemaal therapiefalen bij een cystitis bij gezonde, niet-zwangere vrouwen
  • Eenmaal therapiefalen bij een cystitis bij kwetsbare ouderen
  • Cystitis bij patiënten die antibiotische profylaxe gebruiken i.v.m. recidiverende urineweginfecties
  • Cystitis bij patiënten uit een risicogroep
  • Cystitis bij kinderen <12 jaar
  • UWI met tekenen van weefselinvasie
  • Aanhoudend vermoeden van urineweginfectie, terwijl urinestick en dipslide of sediment negatief zijn

Figuur 1: stroomschema bij de keuze voor aanvullend onderzoek.

Beleid
Ongecompliceerde cystitis (niet-risicogroep)

  1. Wacht af: veel drinken en zonodig pijnstilling
  2. Start antibioticum
  • Eerste keus: nitrofurantoïne 5 dagen
  • Tweede keus: fosfomycine eenmalige gift
  • Trimethoprim 3 dagen

Recidiverende cystitis (niet-risicogroep)
Niet medicamenteus

  1. Veel drinken, goed leegplassen, bij aandrang mictie niet uitstellen, spoedig urineren na coïtus
  2. Gebruik condooms/pessaria met spermadodende glijmiddelen vermijden
  3. Gebruik cranberry’s (tabletten en drank)

Geef medicamenteuze profylaxe

  1. Continue antibioticaprofylaxe: nitrofurantoïne of trimethoprim. Staak na 6-12 maanden.
  2. Postcoïtumprofylaxe: nitrofurantoïne of trimethoprim binnen 2 uur na iedere coïtus, maximaal één dosering per dag. Staak na 6-12 maanden.
  3. Postmenopauzale vrouwen: estriol vaginaal (offlabel). Staak na 6 maanden.

Cystitis bij risicogroepen (ouder dan 12 jaar)

  1. Start antibioticum
    • Eerste keus: nitrofurantoïne 7 dagen
    • Tweede keus:
      • Bij zwangeren: amoxicilline/clavulaanzuur 5 dagen
      • Overige risicogroepen: trimethoprim 7 dagen
  2. Pas empirische behandeling zo nodig aan op geleide van de kweek en het resistentiepatroon.

Urineweginfectie met weefselinvasie (pyelonefritis, acute prostatitis)

  1. Start oraal antibioticum
    • Eerste keus: ciprofloxacine bij vrouwen 7 dagen bij mannen 14 dagen
    • Tweede keus: amoxicilline/clavulaanzuur bij vrouwen 10 dagen, bij mannen 14 dagen
    • Derde keus: cotrimoxazol bij vrouwen 10 dagen, bij mannen 14 dagen
  2. Intraveneus antibioticum (bij opname in het ziekenhuis)
    • Kies één van de volgende opties (protocol verschilt per ziekenhuis):
      • Amoxicilline + aminoglycoside (bijv. gentamicine) 10-14 dagen
      • Tweede generatie cefalosporine (bijv. cefuroxim) + aminoglycoside (bijv. gentamicine) 10-14 dagen
      • Derde generatie cefalosporine (bijv. ceftriaxon, cefotaxim) 10-14 dagen
    • Bij zwangeren: derde generatie cefalosporine (bijv. ceftriaxon/cefotoxim) 10-14 dagen
  3. Pas empirische behandeling zo nodig aan op geleide van de kweek en het resistentiepatroon.

Cystitis bij kinderen jonger dan 12 jaar

  1. Start antibioticum
  • Eerste keus: nitrofurantoïne 5 dagen
  • Tweede keus: amoxicilline/clavulaanzuur 3 dagen

Urineweginfectie met weefselinvasie bij kinderen jonger dan 12 jaar

  1. Start antibioticum
    • Eerste keus: amoxicilline/clavulaanzuur 10 dagen
    • Tweede keus: cotrimoxazol 10 dagen
    • Pas empirische behandeling zo nodig aan op geleide van de kweek en het resistentiepatroon.

 

Bronnenlijst

  1. Urineweginfecties [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2020 [cited 29 December 2020]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urineweginfecties#volledige-tekst
  2. FarmacotherapeutischKompas [Internet]. Farmacotherapeutischkompas.nl. 2020 [cited 29 December 2020]. Available from: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/urineweginfecties#urineweginfecties_ongecompliceerde_urineweginfectie