Scrotumafwijkingen

Een zwelling in het scrotum (figuur 1) kent een aantal belangrijke differentiaal diagnoses, die soms moeilijk te onderscheiden zijn:

  • Hydrocèle
  • Spermatocèle
  • Varicocèle
  • Testiscarcinoom
  • Hernia inguinalis
  • Trauma

 

Figuur 1: de verschillende pathologiën die ter grondslag kunnen liggen aan een zwelling in het scrotum.

Bron: 4. Scrotal and testicular disease [Internet]. Quizlet. 2021 [cited 11 March 2021]. Available from: https://quizlet.com/au/209373491/scrotal-and-testicular-disease-flash-cards/ 

 

Hydrocèle
Dit is vocht tussen de bladen van de tunica vaginalis. Het vocht kan de gehele testis omgeven, maar ook geïsoleerd in de zaadstreng voorkomen. Het vocht is een heldergeel en doorzichtig exsudaat. Het ontstaat meestal bij pasgeborenen primair of secundair na het 65e levensjaar. Bij pasgeborenen ontstaat een hydrocèle vaak doordat de processus vaginalis niet is gesloten. Dit wordt dan een hydrocèle communicans genoemd. De processus vaginalis sluit meestal vanzelf voor het eerste levensjaar, waardoor de hydrocèle verdwijnt. Bij volwassenen is er vaak een onderliggende oorzaak van de hydrocèle. Denk hierbij aan een testistumor, trauma of ontsteking.
Bij de anamnese klagen patiënten vaak over:

  • Zwelling
  • Onaangenaam, zwaar scrotum

Bij lichamelijk onderzoek besteed je dan aandacht aan:

  • Palpatie: gladde, symmetrische zwelling rondom de testis. Soms is door de zwelling de testis niet meer palpabel.
  • Doorlichting met een lichtbron (transluminatie): hydrocèle is diafaan positief (volledig doorschijnend)

De diagnose kan vaak

  • Echografie: om onderliggende afwijking te beoordelen.

Meestal is er geen behandeling nodig. Bij klachten of cosmetische bezwaren operatieve behandeling kan gekozen worden voor een omslagplastiek van de tunica vaginalis volgens Winkelmanplastiek of een Lordprocedure. Géén punctie, dit geeft namelijk vaak slechts tijdelijk verlichting met hoge kans op recidieven, daarnaast is er kans op infectie of hematoom.

 

Spermatocèle (epididymal cyst)
Variant op een hydrocèle waarbij er een benigne, cysteuze zwelling is gevuld met melkachtig vocht met daarin spermatozoën in het caput van de epididymis. Het komt veel voor en neemt toe met de leeftijd. Het ontstaat meestal door een infectie, obstructie of trauma. Het kenmerkt zich door een pijnloze zwelling boven de testis.

Lichamelijk onderzoek:

  • Palpatie: zwelling boven testis, kan wel van testis worden afgegrensd.
  • Doorlichting met lichtbron geeft een doorschijnend beeld.

Meestal klein en asymptomatisch en behoeft hierom geen behandeling. Wanneer ze groot of symptomatisch zijn kunnen ze behandeld worden middels excisie.

 

Varicocèle
Dit zijn een complex van gedilateerde venen van de plexus pampiniformis. Het kan worden gezien als een soort spataderen van de funiculus. Ontstaat vaak pas in de puberteit en komt bij 15% van de jongvolwassenen voor. Hier is mogelijk een bias, omdat het vaak asymptomatisch is en jongeren vaak pas rond de puberteit er bewust van. Bij 90% van de gevallen is het linkszijdig. Een varicocèle ontstaat waarschijnlijk door een verhoogde druk in de vena spermatica (welke links in de v. renalis draineert) of klepinsufficiëntie. Meestal is er geen onderliggend lijden, maar soms ontstaat het door een obstructie van de v. renalis links, v. spermatica of v. cava (rechts).

Lichamelijk onderzoek:

  • Palpatie: pijnloze, te comprimeren massa boven en soms rondom de testis ­čí¬ voelt als een ‘zak met wormen’.
  • Bij vasalvamanoeuvre beter palpabel.
  • Duidelijkst in staande positie.

Er is meestal geen behandeling nodig. Bij subfertiliteit kan een correctie van de varicocèle worden gedaan, waardoor de semenkwaliteit kan verbeteren, maar het effect is gering.

 

Bronnenlijst

  1. T.A. Drixler P. Afwijkingen aan het scrotum: hydrocele, varicocele, spermatocele, torsio testis, epididymitis, testiscarcinoom. [Internet]. Med-info.nl. 2021 [cited 7 January 2021]. Available from: http://www.med-info.nl/Afwijking_algemeen_scrotumafwijkingen.html

  2. Bangma, C.H. (2008). Urologie.2e, herz. dr. Houten : Bohn Stafleu van Loghum

  3. Bosch, J., & Prins, A. (Eds.). (2010). Urologie. Tweede druk. (Reeks praktische huisartsgeneeskunde). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.