Benigne prostaathyperplasie

Benigne prostaathyperplasie (BPH) is een goedaardige vergroting van de prostaat (figuur 1) door zowel het vermeerderen van cellen als het aanspannen van glad spierweefsel. Hierdoor kan de prostaat de urethra (gedeeltelijk) afsluiten en/of de blaas irriteren. Patiënten met BPH hebben last van LUTS: lower urinary tract symptoms. 


Figuur 1: anatomie van de prostaat.

Bron: The-youngh-medical.nl. 2021. Prostaatklachten – The Youngh Medical. [online] Available at: <http://the-youngh-medical.nl/2006-2/> [Accessed 16 April 2021].


Epidemiologie
Komt vooral voor bij mannen boven de 60. Matige tot ernstige mictieklachten komen voor bij 30-40% van mannen >50, de prevalentie neemt toe met leeftijd. Bij mannen tussen de 55 en 59 is de prevalentie 43:100, dit loopt op naar 76:100 voor mannen tussen de 70 en 74. 

Etiologie
De oorzaak van BPH (figuur 2) is onbekend, maar waarschijnlijk spelen hormonen en groeifactoren een rol. De transitiezone van het prostaatparenchym is bij BPH het vaakst aangedaan. Er bestaat geen rechtlijnige relatie tussen de grootte van de prostaat en de ernst van de klachten: sommige mannen hebben een vergrote prostaat zonder klachten, andere hebben serieuze mictieklachten zoals een slappe of onderbroken straal. Hierdoor wordt de blaas niet voldoende geleegd, en kan er incontinentie ontstaan. Verder kan BPH een geïrriteerde blaas veroorzaken, met nycturie als gevolg. In het ernstigste geval kan BPH acute urineretentie veroorzaken. Acute urineretentie is een medische noodsituatie.

Figuur 2: normale prostaat in vergelijking tot een geinfecteerd en vergroot prostaat.


Anamnese 
Symptomen (figuur 3) kunnen onderverdeeld worden in: 

  • Irriterende klachten: nycturie, pollakisurie, het gevoel dat de blaas niet leeg is na urineren
  • Obstructieve klachten: zwakke of onderbroken straal, nadruppelen, moeilijk op gang komen

Verdere anamnese:

  • Mictieklachten: frequentie, straalkracht, moeilijk op gang komen, moeilijk te bedwingen aandrang, moeite met uitplassen, nadruppelen, hematurie, kleur, pijn in het perineum, branderig gevoel, uitscheiding, ongewild urineverlies, nycturie, pijn bij het plassen
  • Algemene tractus: malaise, koorts, koude rillingen, flankpijn, recidiverende UWIs 
  • Voorgeschiedenis: DM, neurologische problemen (MS, Parkinson, CVA), SOAs (urethritis), invasief urologische onderzoeken of behandelingen, katheters

Besteed verder aandacht aan:

  • Angst voor prostaatcarcinoom
  • Schaamte voor incontinentie
  • Erectiele dysfunctie/ejaculatieproblemen
  • Verstoring van nachtrust
  • Sociale beperkingen of beperkingen op het werk 

Differentiaal diagnose

  • Neurogene blaas
  • Chronische prostatitis
  • Prostaatcarcinoom

Figuur 3: symptomen bij BPH.

Bron: The-youngh-medical.nl. 2021. Prostaatklachten – The Youngh Medical. [online] Available at: <http://the-youngh-medical.nl/2006-2/> [Accessed 16 April 2021].

Lichamelijk onderzoek
Rectaal toucher op indicatie. Er bestaat veel controverse over de waarde van RT voor het diagnosticeren van BPH en prostaatcarcinoom. Er wordt gelet op asymmetrie, nodules en hardheid. Een gladde prostaat wijst eerder op BPH. Bij twijfel kan er een biopsie worden genomen en kunnen de PSA-levels geprikt worden.

 

Aanvullend onderzoek 

  • Transrectale echografie van de blaas om het achterblijvend urine te quantificeren.
  • Een prostaatbiopsie bij verdenking op prostaatcarcinoom 

 

Behandeling
Conservatieve en medicamenteuze behandeling
Het beleid hangt af van hoeveel last de patiënt heeft van de klachten. Een conservatief beleid bestaat uit verminderde vochtinname, het vermijden van diuretische middelen zoals alcohol en koffie, en blaastraining. Soms kan zittend plassen de klachten verminderen. Verder is medicamenteuze behandeling mogelijk met alpha blockers (Tamsulosin) of  5-alpha-reductase-remmers (Finasterid). Alpha blockers ontspannen het gladde spierweefsel van de blaas en prostaat. 5-alpha-reductase-remmers remmen de hormonale groei van de prostaat, die berust op testosteron, waardoor de symptomen kunnen verminderen en de progressie vertraagd wordt.  

Operatieve behandeling
Als bovenstaande behandelingen geen effect hebben en de patiënt veel hinder van de klachten ondervindt, is operatieve behandeling een optie. Dit bestaat uit transurethrale prostaatresectie (TURP) of laserbehandeling. Bij TURP wordt een deel van de prostaat door middel van een buisje met een verhit lusje via de urethra verwijderd. Bij de laserbehandeling wordt hetzelfde resultaat bereikt door middel van een laser. Als TURP of de laserbehandeling geen optie zijn, is het mogelijk om een open prostatectomie uit te voeren. 

 

Prognose
De prognose van BPH en mictieklachten varieert. De klachten kunnen intermitterend optreden, stabiel blijven, progressief zijn of verdwijnen. Over het algemeen is BPH langzaam progressief, en zullen de klachten toenemen met de tijd. Complicaties die op kunnen treden zijn acute en chronische urineretentie. 

 

Bronnenlijst 

  1. Clark M, Kumar P. Kumar & Clark clinical medicine. Edinburgh: Elsevier Saunders; 2016.

  2. NHG Nederlands Huisartsen Genootschap. 2021. Mictieklachten bij mannen. [online] Available at: <https://richtlijnen.nhg.org/files/pdf/30_Mictieklachten%20bij%20mannen_oktober-2014.pdf> [Accessed 8 April 2021].

  3. Snijders R, Smit V. Compendium geneeskunde 2.0. 2016

  4. Benigne prostaathyperplasie, BPH › Kenniscentrum Urologie Slingeland Ziekenhuis [Internet]. Urologie.slingeland.nl. 2021 [accessed 9 April 2021]. Available from: https://urologie.slingeland.nl/kenniscentrum/Ziekte-Aandoening/Prostaat/BPH-goedaardige-prostaatvergroting/22/27/84

  5. Benign prostatic hyperplasia (BPH) [Internet]. Mayo Clinic. 2021 [cited 9 April 2021]. Available from: https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/turp/multimedia/img-20474776