Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Shock

Shock is een toestand waarin er verminderd cardiac output of ineffectief circulerend bloedvolume de weefselperfusie schaadt en tot cellulaire hypoxie leidt. Het is eerste omkeerbaar (elektrolyten uit balans, orgaandysfunctie, metabolische acidose) totdat de schade onomkeerbaar (nierinsufficiëntie, elektrolytenstoornis, orgaanschade) wordt (figuur 1). Gecompliceerd door: bloeding, uitgebreid trauma of brandwonden, myocardinfarct, longembolie en microbiële sepsis. Er zijn 3 veelvoorkomende types:

  • cardiogene shock: resulteert door lage cardiac output als gevolg van falen van de hartspierpomp. Kan optreden als gevolg van intrinsieke myocardiale schade (infarct), ventriculaire aritmieën, extrinsieke compressie of obstructie van de uitstroom.
  • hypovolemische shock: resultaat van lage cardiac output als gevolg van een lager bloedvolume door ernstige bloeding of ernstig vochtverlies, zoals diarree en braken.
  • shock met systemische ontsteking: vaak als gevolg van infecties, brandwonden, trauma of pancreatitis. Massale reactie van inflammatoire cellen als gevolg van het aangeboren en adaptieve immuunsysteem dat arteriële vasodilatatie, vasculaire lekkage en veneuze bloedophoping veroorzaakt leidend tot weefselhypoperfusie, cellulaire hypoxie en metabole stoornissen en uiteindelijk tot orgaandisfunctie, orgaanfalen en de dood.
    • systemisch ontstekingsreactiesyndroom: shock met ontsteking met vergelijkbare klinische bevindingen.

Minder vaak voorkomende types zijn de neurogene shock (anasthesische accident of ruggenmerg schade) en anafylactische shock (IgE-gemediteerde hypersensitiviteitsreactie.

Figuur 1: de fases van shock van links (mild) naar rechts (ernstig).

 

Anamnese
Acute situatie met de focus op de ABCDE-protocol en AMPLE:

  • A - allergies
  • M - medication
  • P - past medical history
  • L - last meal (including alcohol)
  • E - events leading to accident


Lichamelijk onderzoek
Patiënten zijn vaak eerst hypertensief en later hypotensief, hebben een snelle en zwakke pols, zijn tachypneuisch en de huid voelt klam en koud met cyanose. Bij een septische shock is de huid vaak warm met petechiën en purpura als gevolg van micro-clottering. Septische shock kan ook zorgen voor een hoge koorts.

 

Aanvullende onderzoek
Spoedechografie kan verricht worden in verschillende situaties:

  • Hartecho: globale inschatting van ejectiefractie in de linkerventrikel.
  • Longecho: B-lijnen of pleuravocht kan gezien worden door longoedeem. Ook een pneumothorax kan ingeschat worden.
  • Abdominale echo: vrije vocht.
  • Benen echo: zoek naar DVT (obstructieve shock).

 

Behandeling
De behandeling bestaat uit toediening van bloed of plasma, sympathomimetische medicijnen (vasoconstrictie), hoofd-laag positie (eerstelijns verhoging van cardiac output), glucocorticoïden (glucosemetabolisme op orde krijgen) en zuurstof (figuur 2). Antibiotica wordt niet aanbevolen.

Figuur 2: medicamenteuze behandeling van shock

 

Prognose
De prognose is moeilijk in te schatten en verschilt tussen de verschillende types erg veel. Anafylactische, neurogene en hypovolemische shock hebben een gunstigere prognose door een goede reactie op behandeling. Septische shock reageert minder goed en is hierom ernstig: 30-50% overlijdt. Een cardiogeen shock is vaak het gevolg van hart-en-vaatziekten en heeft een hoger sterftecijfer: 70-90% komt te overlijden als gevolg van een cardiogene shock.

Bronnenlijst

  1. Clark M, Kumar P. Kumar & Clark clinical medicine. Edinburgh: Elsevier Saunders; 2016.

  2. Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2020 [cited 10 December 2020]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties#volledige-tekst-shock