Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Home » Coschappen » Sociale geneeskunde » Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA's)

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA's)

Onder Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's) zijn de Big Five: Chlamydia-infectie, gonorroe, syfilis, hepatitis B en HIV.

Epidemiologie
SOA-consulten bij huisarts: 173.000 per jaar (2010) en bij SOA-centra: 113.000 per jaar (2011). Chlamydia is de meest voorkomende: 1.8/1000 per jaar. Vaak bij jonge/actieve individuen of van Surinaamse/Antilliaanse/Arubaanse etniciteit en ook in de grote steden. Gonorroe waargenomen bij 0.2/1000 per jaar en 3: 1 bij vrouwen ten opzichte van mannen, ook meer gebruikelijk bij homoseksuele mannen. De incidentie van acute/niet-hepatitis B is laag: <1/100.000 per jaar en de prevalentie is 5 per 1000 (<2%).
De incidentie van HIV ligt op 1100 per jaar, terwijl de prevalentie 17.000 is (+8.000 onbewust). En 33% van HIV-positieven heeft ook nog een infectie. Dubbele infectie is daarbij veel voorkomend bij homoseksuele mannen en Surinaamse/Antilliaanse etniciteiten: 7% meestal Chlamydia trachomatis en Neisseria gonorrhoeae.

  • HIV-endemisch gebied: Afrika bezuiden de Sahara en het Caribisch gebied.
  • Hepatitis B endemisch gebied: Azië en Afrika bezuiden de Sahara.
  • SOA-endemisch gebied: Suriname, de voormalige Nederlandse Antillen, Turkije, Marokko, Afrika, Zuid-Amerika, Azië en Oost-Europa.

Etiologie
Verhoogd risico op big five:

  • Homoseksuelen
  • Prostituees en diens klanten
  • SOA-endemisch gebied
  • Veel verschillende bedpartners (> 3 laatste 6 maanden)
  • Partner van 1 van bovenstaande groepen
  • <25 jaar en seksueel actief? Vooral verhoogd risico op Chlamydia.

SOA-testen
Eerste keuze voor Chlamydia trachomatis en Neisseria gonorrhoeae: nucleic acid amplification test/polymerase chain reaction (NAAT/PCR). Ten tweede kan een resistentiecultuurtest worden gedaan voor gonorroe. Betrouwbare testresultaten zijn binnen 3 weken na contact, of direct en vervolgens weer in 3w als er klachten optreden.
Syfilis, Hepatitis B en HIV wordt aangetoond middels serologische testen 3 maanden na contact of onmiddellijk en opnieuw in 3 maanden als er klachten optreden. Syfilis aangetoond door middel van Treponema pallidum hemagglutinatietest (TPHA) of Treponema pallidum deeltjesagglutinatietest (TPPA). Indien positief, bevestig dit dan met een fluorescerende treponemale antilichaamabsorptietest (FTA-ABS-test) of immunoblotting. Is er de aanwezigheid van een syfilis-zweer? Ook NAAT/PCR uitvoeren op uitstrijkje van de zweer.
Onderzoek naar geslachtsziekten laboratoriumtest met antilichaamtiter geeft inzicht in syfilische activiteit en behandeld met antibiotica.
HIV op basis van anti-HIV-antilichamen en p24-antigeen (combinatietest). Als u positief test, wordt een bevestigingstest uitgevoerd. Acuut? HIV-RNA (viral load) kan worden gemeten en dit is veel eerder positief.
Trichomonas wordt aangetoond met een microscopisch zoutpreparaat of NAAT/PCR van vaginale afscheiding of bij de eerste stroom urine bij mannen.

Anamnese en lichamelijk onderzoek

  • Medische geschiedenis en risicobeoordeling (seksueel gedrag/vorm van SOA)
  • Lichamelijk onderzoek: geen zichtbare afwijkingen sluit SOA niet uit, maar het is niet nodig als er geen problemen zijn.
  • Aanvullende onderzoeken zijn op kosten van patiënt.
    • Klachten en risicogroep testen op Chlamydia trachomatis, gonorroe, syfilis, HIV en hepatitis B (condoomgebruik maakt niet uit). Rectale Chlamydia bij homo's? Test verder voor lymphogranuloma venereum.
  • Klachten, maar geen risicogroep
    • Chlamydia-test, tenzij indicaties voor herpes, condylomata acuminata of schaamluis.
    • Vaginale afscheiding: Chlamydia, gonorroe en Trichomonas-test en ook pH, amine en microscopisch onderzoek van afscheiding.
    • Mannen: urethritis met afscheiding worden getest met Chlamydia- en gonorroe-test.
    • Mannen: urethritis zonder afscheiding vereist ook urinetest en Chlamydia en gonorroe-test.
    • Mannen: epididymitis? Chlamydia en gonorroe-test en urinecultuur.
    • Harde/pijnloze zweer (syfilis?): verwijs naar dermatoloog of serologie met NAAT / PCR (herhalen indien negatief).
    • Blaasjes: NAAT / PCR en serologie als er geen geschiedenis van herpes is maar bij partner wel. Specifieke antilichamen aantoonbaar in bloed in 8-12 weken, zo niet is het mogelijk een primaire infectie.
    • Wratten: histologisch onderzoek of mogelijk HPV.
    • Proctitis/anale seks: rectale Chlamydia- en gonorroe-test. Zweren? NAAT / PCR en ook serologie.
    • Orale gonorroe: keeluitstrijkje voor NAAT/PCR

Controleer of de patiënt een hoog risico heeft als er geen problemen zijn, maar vragen heeft over soa, soa-testen bestellen etc. Geen problemen maar onderdeel van een hoog risico? De behandeling is niet duidelijk of concreet. Teststrategie:

  • Adviseer over big five-testen of verwijs naar GGD.
  • Adviseer homoseksuelen over het testen van HIV en hepatitis B.
  • Adviseer HIV-endemische gebieden over HIV en hepatitis B voor hepatitis B-endemische gebieden.
  • <25 jaar en vragen over SOA? Bied eenvoudige Chlamydia-tests aan.
  • Beoordeel het risico en bied in het algemeen Chlamydia-testen aan.
  • Geen problemen en ook geen risicogroep?
    • Bied eenvoudige chlamydia-testen aan voor <25 jaar met vragen.
    • Beoordeel risico en als testen nodig is, voer dit uit.
    • Trichomonas positief? Bied operatiebezoek en SOA-test aan.

Lichamelijk onderzoek

  • Urethritis: problemen die gepaard gaan met afscheiding of leukocyturie (leukocyten in de urine).
  • Urethrale poblemen zonder leukocyturie:
    • Mechanisch
    • Prostatitis
    • Niet-specifieke problemen
  • Epididymitis: scrotale pijn/zwelling, koorts, erytheem van de scrotale huid en algemene malaise.
  • Proctitis: anale seks en bloed/slijm in ontlasting, anale afscheiding en pijnlijke/krampachtige aandrang om te poepen.
  • Buikproblemen? IBD- of GI-infectie.
  • PID: niet-acute pijn in de onderste buik, gevoelige cervicale bewegingen en pijnlijke / gezwollen adnexa.

 

Aanvullend onderozke

  • Chlamydia/gonorroe: positieve NAAT / PCR of positieve cultuur.
  • LGV: LGV-test positief bij homo's met rectale Chlamydia.
  • Syfilis: aanwezigheid van een zweer en positieve NAAT/PCR of positieve agglutinatie (TPPA/TPHA) met een positieve FTA-ABS/immunoblotting.
  • Hepatitis B: positieve serologie.
  • HIV: positieve serologie voor anti-HIV/p24 of positief HIV-RNA.
  • Trichomoniasis: positieve voorbereiding of positieve NAAT/PCR of positief cervicaal uitstrijkje.
  • Genitale herpes: pijnlijke blaasjes, puisten, erosies of korsten of positieve NAAT/PCR. Primaire infectie of iets anders als de serologische test negatief is en symptomen aanwezig zijn; het is een herhaling als de serologische test positief is en de symptomen aanwezig zijn.
  • Condylomata acuminata: roze-rode tot grijs-witte wratten met een diameter van 1-5 mm.
  • Pediculosis pubis: luizen/neten in schaamhaar.

 

Behandeling
Eerst duidelijke patiëntinformatie door aandacht te schenken aan coping en partnerwaarschuwing, evenals ondersteuning van familie en vrienden. Ook advies geven over veilig vrijen om overdracht te voorkomen.

Medicamenteuze behandeling

  • Urethritis:
    • Start Chlamydia-behandeling, ook gonorroe-behandeling bij hoog risico of geen snelle tests.
  • Epididymitis
    •  Chlamydia:
      • Doxycycline 2x100 mg gedurende 14 dagen
      • Allergisch? Levofloxacine 1x500 mg gedurende 14 dagen of ofloxacine 2x400 mg gedurende 14 dagen.
      • Mogelijk met gonorroe? Ceftriaxon 500 mg intramusculair eenmaal.
    • Anale chlamydia:
      • Doxycycline 2x100 mg gedurende 7 dagen
      • Mogelijk met gonorroe? Deftriaxon 500 mg intramusculair eenmaal.
    • Bewezen LGV:
      • Doxycycline 2x100 mg gedurende 21 dagen.
  • Chlamydia (eventueel samen met gonorroe)
    • Intramusculaire ceftriaxon 500 mg eenmaal. Ook tijdens de zwangerschap!!
    • Kweekje als IM ceftriaxon is gecontra-indiceerd en ook vermijden van seks totdat de resultaten terugkomen
    • Orale ciprofloxacine 500 mg eenmaal of oraal amoxicilline 3 g eenmaal.
    • Orale azithromycine 2 g eenmaal en controleer met NAAT / PCR of cultuur.
  • Syfilis: verwijs indien geïnfecteerd >1 jaar geleden, HIV of zwangerschap
    • 2,4 miljoen eenheden benzathinebenzylpeniciline intramusculair.
    • Allergie? 2x100 mg doxycycline gedurende 2 weken.
  • Trichomoniasis
    • Oraal metronidazol 2 g eenmaal. Ook bij zwangerschap uitstellen naar 2e trimester !!
    • Zwangerschap en in de eerste trimester: vaginale crème clindamycine eenmaal daags gedurende 7 dagen of oraal clindamycine 2x300 mg gedurende 7 dagen.
    • Borstvoeding: onderbreek 12 uur na inname als de baby de melk niet lekker vindt vanwege de metaalsmaak.
  • Genitale herpes
    • Primaire infectie
      • Valaciclovir 2x500 mg gedurende 5 dagen
      • Immunocomprimeerd? Valaciclovir 2x1000 mg gedurende 10 dagen.
      • Wees alert op seksueel getinte infecties.
    • Recidief
      • Symptomatisch met uitdrogende pasta.
      • Lokale pijnstilling.
      • Ernstige problemen? Net als een primaire infectie, voor de helft van de tijd.
    • Profylactisch
      • Profylaxe en valaciclovir 1x500 mg
    • Zwanger
      • <34w en klachten: aciclovir 5x200 mg of 3x400 mg gedurende 5 dagen.
      • <34w en amenorroe: profylactische aciclovir 2x400 mg gedurende de laatste 4 weken van de zwangerschap
  • Condyloma acuminata geeft vaak cosmetische en psychoseksuele last. Wratten verdwijnen (90%) binnen 2 jaar. Anders behandelen met farmaceutisch, cryotherapie of elektrocoagulatie.
    • Podofyllotoxine crème of oplossing 2x gedurende 3 dagen of 5 weken.
    • Imiquimoid creme 3x per week tot er geen wratten meer te zien zijn, max 16 weken.
    • Sinecatechines zalf 3x per dag gedurende maximaal 16 weken.
  • Pediculosis pubic: dood de luizen en neten met behulp van..
    • Permethrin crème
    • Malathion-lotion
    • Herhaal na 1 week
    • Was alles op >60° Celsius.

Additionele adviezen

  • Profylaxe na blootstelling (PEP)
    • Na hoog risico contact of verkrachting.
  • Profylaxe vóór blootstelling (PrEP)
    • Niet direct aanbevolen.
  • Partner
    • Behandel de partner als de patiënt Chlamydia, gonorroe of Trichomonas heeft na afname van het monster, tenzij er geen seksueel contact is tijdens de incubatieperiode of andere partners tijdens de incubatieperiode.

 

Prognose
Zie de patiënt nogmaals binnen 1 week om resultaten of mogelijke andere condities te bespreken indien de big five positief is.

 

Bronnenlijst

  1. Richtlijnen.nhg.org. 2020. Het Soa-Consult. [online] Available at: <https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/het-soa-consult> [Accessed 16 December 2020].