Always laugh when you can, it is cheap medicine.

Home » Coschappen » Sociale geneeskunde » Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA's)

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA's)

De seksueel overdraagbare aandoeningen, SOA's, zijn na de influenza de meestvoorkomende infecties. Onder de SOA zijn de volgende de Big Five:

  • Chlamydia trachomatis
  • Neiseria gonorroe
  • Treponema pallidum (syfilis)
  • Hepatitis B-virus
  • Humaan immunodeficiëntie virus (HIV) en daarbij acquired immunodeficiency syndrome (AIDS)

Epidemiologie
In 2010 waren er ongeveer 300.000 SOA-consulten. Hierbij is chlamydia de meest voorkomende, met ongeveer 1.8 per 1000 mensen per jaar. SOA's komen vaker voor bij jonge en seksuele actieve individuen, daarnaast heb je een verhoogde kans als je meer dan 3 bedpartners per halfjaar hebt. Tevens is er een verhoogde incidentie in grote steden en verschillende etniciteiten, zoals Antilianen.

Gonorroe wordt gezien bij ongeveer 0.2 per 1000 mensen per jaar en vaker bij vrouwen. Tevens komt het meer voor onder homoseksuele mannen. Hepatitis B komt gelukkig weinig voor: <1 per 100.000 per jaar met een prevalentie van 5 per 1000. De incidentie van HIV ligt op 1100 gevallen per jaar. Echter, is de prevalentie veel hoger: 17.000 en geschat wordt op 8.000 niet-gediagnosticeerd.

Veel voorkomend is een dubbele infectie. Ongeveer 7% van de patiënten met en chlamydia infectie, heeft tevens een gonorroe infectie. Dit komt meer voor bij homoseksuele mannen en Antilianen.

  • HIV-endemisch gebied: Zuid-Afrika, de Sahara en het Caribisch gebied.
  • Hepatitis B endemisch gebied: Azië en de Sahara.
  • SOA-endemisch gebied: Suriname, de Nederlandse Antillen, Turkije, Marokko, Afrika, Zuid-Amerika, Azië en Oost-Europa.

Etiologie
Er is een verhoogd risico op SOA's in verschillende groepen:

  • Homoseksuelen
  • Prostituees
  • SOA-endemisch gebied
  • Veel verschillende bedpartners (> 3 laatste 6 maanden)
  • Jong en seksueel actief

Je bent uiteraard in een hogere risicogroep indien je van 1 van deze groepen de bedpartner bent.

 

Anamnese 

  • Risicobeoordeling
  • Medische voorgeschiedenis van SOA's
  • Beoordeel condoomgebruik
  • Laatste seksuele contact en afgelopen 3 maanden
  • Geslacht en groepen van sekspartners
  • 'Swinging'

Symptomatisch is er vaak sprake van:

  • Rectale klachten, zoals jeuk en pijn
  • Orale laesies
  • Conjunctivitis
  • Uitslag
  • Gewrichtsklachten
  • Klachten, maar geen risicogroep
    • Urethritis, prostatis of dysurie
    • Epididymitis met scrotale pijn, koorts, erytheem en malaise
    • Buikpijnklachten, passend bij inflammatoir bowel syndroom of pelvic inflammatory disease (PID)

     

    Lichamelijk onderzoek

    Vaak is er bij gynaecologisch onderzoek op het oog niet direct afwijkingen te bemerken. Hierom kan het nodig om een biopt of uitstrijke te nemen. Wel is het mogelijk om laesies te zien, zoal bijvoorbeeld bij Syfilis en Herpes.

    Bij een Chlamydia-infectie kan er sprake zijn van lymphogranuloma venereum (LGV). Dit is een aanval van de bacterie op lymfeklieren. Het wordt vaker gezien bij homoseksuelen.

     

    Aanvullend onderzoek

    Er wordt onderzoek gedaan middels een SOA-test. Dit zijn verschillende tests om een bepaalde SOA aan te tonen.

    De NAAT/PCR-test is eerste keus bij Chlamydia en Gonorroe. Daarnaast kan een resistentiecultuurtest worden uitgevoerd voor Gonorroe. De resultaten zijn vaak het betrouwbaarst na 3 weken als er contact heeft plaatsgevonden.

    Syfilis, Hepatitis B en HIV worden aangetoond middels serologisch testen. De resultaten laten hier langer op zich wachten: vaak is er na 3 maanden een betrouwbaar resultaat. Daarnaast kan Syfilis worden aangetoond met Treponema pallidum hemagglutinatietest (TPHA) of Treponema pallidum deeltjesagglutinatietest (TPPA). Indien deze tests positief zijn, kan er een fluorescerende treponemale antilichaamabsorptietest (FTA-ABS-test) of immunoblotting worden uitgevoerd. Eventueel kan een Syfilis laesie ook getest worden middels NAAT/PCR. De activiteit van Syfilis kan worden beoordeeld met een antilichaamtiter. HIV kent tevens extra onderzoken, zoals de anti-HIV-antilichamen of p24-antigeen onderzoek (combinatie-test). In een acute setting kan HIV-RNA gemeten worden om de viral load te beoordelen.

    Mogelijk is een zwangerschapsonderzoek geïndiceerd. Dit wordt veelal bij patiënten gedaan die vallen in hogere risicogroepen.

     

      Behandeling

      Eerst moet er duidelijke patiëntinformatie worden gegeven door aandacht te schenken aan coping en partnerwaarschuwing, evenals ondersteuning van familie en vrienden. Ook dient er advies gegeven te worden over veilig vrijen om overdracht te voorkomen.

      Medicamenteuze behandeling
      Behandeling is op basis van het type SOA en diens symptomen.

      • Chlamydia
        • Azitromycine (oraal; tevens bij zwangerschap voorkeur) of doxycycline (oraal; tevens bij LGV) 7 dagen
        • Amoxicilline (oraal), levofloxacine (oraal) of ofloxacine (oraal) 7 dagen
      • Gonorroe
        • Ceftriaxon IM
        • Amoxicilline (oraal) of ciprofloxacilline (oraal)
        • Azitromycine (oraal)
      • Syfilis
        • Benzathinebenzylpenicilline IM of benzylpenicilline IV
        • Doxycycline (geen zwangerschap of neurosyfilis) of ceftriaxon

      Additionele adviezen

      • Profylaxe na blootstelling (PEP)
        • Na hoog risico contact of verkrachting.
      • Partner
        • Behandel ook de partner als de patiënt Chlamydia, gonorroe of Trichomonas heeft na afname van het monster, tenzij er geen seksueel contact is tijdens de incubatieperiode of andere partners tijdens de incubatieperiode.

       

      Bronnenlijst

      1. Beckmann, C. and Ling, F., n.d. Obstetrics And Gynecology. Lippincott Williams And Wilkins.
      2. Richtlijnen.nhg.org. 2020. Het Soa-Consult. [online] Available at: <https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/het-soa-consult> [Accessed 16 December 2020].