Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Home » Coschappen » Orthopedie » Voetstandsafwijking

Voetstandsafwijking

Epidemiologie
In totaal is de incidentie in de populatie van voet- en enkelklachten zonder traumatische oorzaak zo’n 10 – 24%. Deze klachten omvatten onder andere standsafwijkingen, zenuwpijnen en peesontstekingen. 
Voor de hallux valgus is de prevalentie 100:100.000. De pes planues betreft ongeveer 20% van de populatie in min of meerdere mate. Het is meer typisch in kinderen waarbij de meeste bij een leeftijd van 10 jaar een normale voetboog hebben ontwikkeld. De charcot voet heeft een prevalentie tussen de 0.1 en 7.5% in de algemene diabetes patiënten populatie. Indien er bij een diabetes patiënt ook nog sprake is van een perifere neuropathie kan de prevalentie toenemen tot ongeveer 35%.

Etiologie, pathogenese, pathofysiologie
Platvoet (pes planus)
De platvoet (figuur 1) ontstaat door het verdwijnen van het normale mediale lengtegewelf van de voet. De soepele platvoet wordt meestal veroorzaakt door slapte van gewrichtsbanden. 

  • Soepele platvoet: meestal veroorzaakt door slapte van gewrichtsbanden. 
  • Rigide platvoet: meestal veroorzaakt door een abnormale verbinding in de tarsus, meestal tussen calcaneus en os naviculare. 

Holvoet (pes cavus)
De holvoet (figuur 1) ontstaat door verhoging van het normale lengtegewelf, vaak ten gevolge van neurologische aandoeningen. Er ontstaat een disbalans tussen de intrinsieke en extrinsieke spieren van het onderbeen en de voet. De pezen die hierbij strak staan zijn de fascia plantaris en de pezen van de tibialis posterior en peroneus longus.

Figuur 1: een normale voet anatomisch vergeleken met een platvoet en een holvoet.

Bron: Livit Orthopedie. 2021. Platvoet -Symptomen, Oorzaken & Behandeling | Livit Orthopedie. [online] Available at: <https://www.livit.nl/hulp-bij/platvoet/> [Accessed 18 April 2021].


Hallux valgus

De hallux valgus (figuur 2) is een scheefstand van de dig-1 van de voet naar lateraal, wordt veroorzaakt door chronische druk ter plekke van MTP-1. Dit kan ontstaan door het gebruik van ‘’verkeerd’’ schoeisel. Hierbij is er te weinig ruimte voor de voorvoet en is er eventueel ook nog een hakverhoging. Risicofactoren voor het ontwikkelen van een hallux valgus zijn: 

  • Afwijking van MTP-1 
  • Genetisch 
  • Reumatoïde Artritis (RA) 
  • Schoenen met ruimte gebrek 
  • Vrouw:man 3 – 4:1


Figuur 2: anatomie bij een hallux valgus.

Bron: Verhaar, J. A. N., & Mourik, J. Orthopedie. Bohn Stafleu van Loghum. 2009.

Charcot voet
De charcot voet is een destructie van het voetskelet die vrijwel enkel voorkomt bij patiënten met diabetes mellitus. Door het verlies van sensibiliteit (pijngevoel) en proprioceptie ontstaan beschadigingen die kunnen leiden tot forse afwijkingen van het gewricht. Er is meestal sprake van een combinatie van verlies van beschermende pijnzin en repeterende traumata.  

 

Anamnese

  • Hoofdklacht 
    • Aard 
    • Lokalisatie 
    • Duur 
    • Tintelingen 
    • Beloop 
    • Hoe ontstaan (e.g. trauma of overbelasting) 
  • Uitlokkende factoren 
  • Veranderingen in schoeisel, werk of sport 

Differentiaal diagnose voetstandsafwijkingen

  • Platvoet (pes planus/pes planovalgus)
    De mediale voetgewelf is verstreken. De achtervoet kan in valgusstand staan, dit wordt een knikvoet genaamd. Pijn aan de mediale zijde van de voet, moeite met lopen. 
  • Hallux valgus
    Scheefstand van dig-1, pijn bij het lopen en/of dragen van schoenen. 
  • Charcot voet
    Rode, gezwollen voet of enkel, diabetes mellitus. 
  • Holvoet (pes cavus)
    Pijn ter plekke van de tarsus en metatarsalia, recidiverende enkeldistorsie, standsafwijking tenen, geen passend schoeisel.

 

Lichamelijk onderzoek
Platvoet (Pes planus)
Bij het lichamelijk onderzoek kan worden gelet op: 

  • Stand van de voeten, er is meestal sprake van: 
    • Een verstreken mediaal lengtegewelf 
    • Valgusstand van de hiel 
    • Abductiestand van de voorvoet 
  • Bewegingsbeperkingen in het tarsale en suubtarsale gewricht 
  • Test van Hübscher (figuur 3): deze test wordt gebruikt om onderscheid te maken tussen de soepele en rigide platvoet. Hierbij wordt de grote teen omhoog getrokken waardoor de fascia plantaris wordt aangetrokken. Hetzelfde effect kan ook worden bereikt door de patiënt op de tenen te latten staan. 
    • Positief: soepele pes planus 
    • Negatief: rigide pes planus

Figuur 3: de test van Hübscher bij de normale voet, de soepele platvoet en de rigide platvoet

Bron: Verhaar, J. A. N., & Mourik, J. Orthopedie. Bohn Stafleu van Loghum. 2009.

Holvoet (pes cavus)
Bij het lichamelijk onderzoek kan worden gelet op: 

  • Stand van de voeten 
    • Verhoogde mediale gewelf en wreef 
  • Lopen/afwikkelen van de voet 
    • Calcaneus en kopjes van metatarsalia maken contact met de vloer 
    • Tenen maken minder contact met de vloer 
  • Neurologische symptomen zoals verminderde sensibiliteit of proprioceptie ter uitsluiting van onderliggende pathologie. 
  • Vaak gecombineerd met hamer- en/of klauwtenen  

Hallux valgus
Bij het lichamelijk onderzoek kan worden gelet op: 

  • Varusstand van het eerste metatarsale + valgusstand met pronatie van grote teen 
  • Bunion: de grote knobbel aan de zijkant van de voet die zich bij de aanzet van de grote teen ontwikkelt (Metatarsofalangeaal-1, MTP-1). 
  • Rode huid 
  • Vaak gecombineerd met een klauwstand van de dig. 2 

Charcot voet
Bij het lichamelijk onderzoek kan worden gelet op: 

  • Unilaterale of bilaterale rode, warme gezwollen voet en/of enkel 
  • Aanwezigheid van vormveranderingen van de voet 
  • Voetulcus 
  • Arteriële pulsaties en sensibiliteit 

 

Aanvullend onderzoek 
Platvoet (Pes planus)
Qua aanvullende diagnostiek kan voor de pes planus de volgende onderzoeken worden ingezet: 

  • X-voet: bij een symptomatische rigide pes planus kunnen dan abnormale ossale verbindingen worden aangetoond. 
  • CT-voet: ter uitsluiting van tarsale coalitie

Holvoet (pes cavus)
Aanvullend onderzoek van de voet specifiek is niet bijdragend. Neurologische onderzoeken om mogelijke oorzakelijke aandoeningen te detecteren kunnen wel uitgevoerd worden. 

Hallux valgus 

  • Belaste AP en laterale X-voet: hierbij wordt de intermetatarsale hoek (IMA), de hallux valgus hoek (HVA), de interphalangeale hoek (IPA) en distale metafysaire articulaire hoek (DMAA) gemeten (figuur 4)
    • IMA > 9 graden 
    • HVA > 20 graden

Figuur 4: hoekmetingen bij een hallux valgus.

Bron: Richtlijnendatabase. Hallux valgus. 2015.

Charcot voet
Qua aanvullende diagnostiek kan voor de charcot voet de volgende onderzoeken worden ingezet: 

  • Lab: BSE, CRP, Leukocyten. Deze kunnen normaal of verhoogd zijn. 
  • X-voet en X-enkel
    • Vroege fase: minimale afwijkingen
    • Late fase: (sub)luxaties, fracturen, afwijkende vorm van het lengtegewelf
  • Eventueel een MRI enkel/voet ter uitstuiting van osteomyelitis. Dit kan met name worden uitgevoerd indien er een voetulcus aanwezig is. 

 

Behandeling 
Platvoet (Pes planus) 

  • Functionele/soepele pes planus: expectatief beleid. Uitwendige hulpmiddelen beïnvloeden het natuurlijke beloop van de soepele platvoet niet. 
  • Rigide pes planus: schoenadvies, schoenaanpassing, steunzool. Hierbij kunnen de klachten worden verlicht door het ophogen van het mediale voetgewelf. 
  • Operatieve correctie: afhankelijk van de ernst en de mate van de klachten. 

Holvoet (pes cavus)
De behandeling bestaat uit: 

  • Conservatief: drukplekken ontlasten en steunzolen of orthopedisch schoeisel ter bevordering van de stabiliteit. 
  • Operatief
    • Indien leeftijd < 12 jaar wekendelenrelease 
    • Indien leeftijd > 12 ossale correctie of artrodese 

Hallux valgus 

    • Conservatief: schoenadvies, steunzolen, orthesen, oefentherapie, nachtspalk.
    • Operatief: bij persisterende pijn en functionele beperkingen en onvoldoende effect van conservatieve behandelingen kan er worden gekozen voor een osteotomie, wekedelenplastiek of artrodese. 

 

Charcot voet

  • Acute fase: gips om de voet volledig rust te geven. Er kan een niet afneembare total contact cast (TCC) worden aangemeten. Deze wordt geleidelijk afgebouwd met een afneembare TCC (loopgips). Het kan 4 – 8 maanden duren voordat het skelet geconsolideerd is. 
  • Rustige fase: Indien inflammatie verdwenen is en eventuele fracturen geconsolideerd zijn kan worden gestart met orthopedisch schoeisel en/of een artrodesekoker. 
  • Operatief:  indien conservatieve behandelingen niet voldoende effect hebben of indien er een ulcus ontstaat. 

 

Prognose 
Platvoet (Pes planus)
Bij ongeveer de helft van de patiënten zijn bij therapie de klachten na 8 weken verdwenen of verminderd. Bij de rigide pes planus blijft de afwijkende stand bestaan waardoor correctie bijvoorbeeld middels steunzolen nodig blijft. 

Holvoet (pes cavus)
De prognose van de pes cavus is gedeeltelijk afhankelijk van de oorzaak. Indien het idiopathisch is blijft het stabiel, bij een neuromusculaire oorzaken zullen de klachten progressief toenemen. 

Hallux valgus
Na een operatieve behandeling duurt het volledige herstel meestal 1 jaar. 90% van de patiënten is tevreden met het eindresultaat. Er kan wel gering verlies van de beweeglijkheid in het gewricht van  de hallux. 

Charcot voet
Gunstige factoren voor een goede prognose zijn snelle herkenning, directe verwijzing en vroege diagnose. Bij een latere diagnose treden er meer complicaties op en duurt het genezingsproces langer. 

 

Bronnenlijst

  1. Raj, M. A., Tafti, D., & Kiel, J. Pes Planus (Flat Feet). StatPearls. 2020. 

  2. Verhaar, J. A. N., & Mourik, J. Orthopedie. Bohn Stafleu van Loghum. 2009.

  3. Aulbers, B. J. M., Neven, A. K., & Eekhof, J. Platvoeten bij kinderen. Huisarts en wetenschap, 2010. 

  4. Rosskopf, A. B., Loupatatzis, C., Pfirrmann, C. W., Böni, T., & Berli, M. C. The Charcot foot: a pictorial review. Insights into imaging, 2019. 

  5. Compendium Geneeskunde 2.0. Deel 4: de essentie van 6 jaar geneeskunde, onderdeel orthopedie. Synopsis B.V. 2019.

  6. Richtlijnendatabase. Hallux valgus. 2015.