Refractie-afwijkingen

Refractie-afwijkingen zijn de grootste oorzaak van visusvermindering tot het 65e jaar, hierna wordt dit meestal veroorzaakt door glaucoom, cataract of maculadegeneratie. Refractie is het breken van de lichtstralen door grotendeels de cornea (hoornvlies) en deels door de lens, refractie wordt ookwel dioptrie (D/Dpt) genoemd.

Epidemiologie en etiologie
Op jongere leeftijd zijn refractie-afwijkingen (figuur 1) de grootste oorzaak van visus vermindering. 

  • Hypermetropie/verziendheid: al zichtbaar bij 3-4 jarigen (vaak zonder klachten door accommodatie), iets vaker bij kinderen die veel buiten zijn (minder dichtbij werken). Klachtenpresentatie op oudere leeftijd door vermindering accommodatievermogen. 
  • Myopie/bijziendheid: ontstaat meestal tussen de 6-12 jaar, neemt vaak na het 20ste levensjaar niet meer toe. Hogere incidentie in Azië dan in Europa, Australië en Noord-Amerika, toename van incidentie door de jaren heen, van 23% in 2000 naar ongeveer 34% in 2020. Risicofactoren: Vrouwelijk geslacht, dichtbijwerken, prematuriteit, myopie in familie, esoforie en astigmatisme. Risicofactoren hoge myopie: myopie voor 12e jaar, myopie bij 1-2 ouders en Aziatische afkomst.


Figuur 1: refractie-afwijkingen die verkeerd op het netvlies vallen.

Bron: Oogartsen. 2021. Brilsterkte / refractie-afwijkingen / brekingsafwijkingen. [online] Available at: https://www.oogartsen.nl/brilsterkte/refractie-afwijkingen/ 

Pathofysiologie

  • Emmetropie: scherp beeld zonder correctie en accommodatie, oftewel een gezond/normaal oog.
  • Hypermetropie (verziendheid): men ziet scherp in de verte en onscherp dichtbij. De oogas is te kort of er is sprake van een te lage refractieve sterkte waardoor het brandpunt na het netvlies valt. Vaak is dit te corrigeren met accommodatie (het opbollen van de lens om zo de dioptrie te verhogen), dan is er sprake van latente hypermetropie. Indien dit niet meer afdoende is, krijgt men klachten (manifest hypermetropie). De behandeling is dan het gebruik van positieve lenzen/glazen.
    • Pasgeborenen: fysiologisch is er lichte hypermetropie van gemiddeld 0.75. 
    • Afakie (afwezigheid lens): veel minder brekend vermogen, correctie met bril vaak niet afdoende, voorkeur contactlens of kunstlens. 
  • Myopie (bijziendheid): men ziet scherp dichtbij en onscherp in de verte. Dit komt omdat door een te grote oogaslengte of omdat de refractieve sterkte te groot is waardoor het brandpunt voor het netvlies valt. Ter correctie kan men negatieve glazen/lenzen gebruiken. De indeling is als volgt: lage myopie (<-0.50SD en >-3.0SD), matige myopie (<-3.0SD en >-6.0SD), hoge myopie (>-6.0SD). 
    • Congenitale myopie: vaak hoge myopie, complicaties zoals cataract, glaucoom, maculadegeneratie en netvliesafwijkingen
    • Juveniele myopie: 5e-16e jaar, risicofactoren zijn prematuriteit, myopie in de familie, esoforie, astigmatisme, veel dichtbij werken. 
    • Adult-onset myopie: rond het 20e jaar, risicofactor: intensief dichtbij werken
  • Astigmatisme: normaliter is de kromming van de cornea (hoornvlies) overal hetzelfde, indien dit niet het geval is, dan spreken we van astigmatisme met het gevolg dat er geen duidelijk brandpunt is. Hierdoor ziet men niet scherp, ter correctie zijn glazen/lenzen met een cilinder nodig om het brekingsvlak te veranderen. 

 

Anamnese

  • Visus dichtbij (lezen) en veraf
  • Snelheid ontstaan klachten
  • Veel dichtbij of veraf werken
  • Uni- of bilateraal
  • Scheelzien (wisselend of continu en hoe lang)
  • Familie-anamnese: strabismus, amblyopie, refractie-afwijkingen
  • Deelname JGZ screeningsprogramma
  • Hoofdpijn 
    • Voor: frontaal/boven de ogen, door de dag heen erger, na pauze zakt het af, bij slapen gaan geen hoofdpijn, geen braken of misselijkheid
    • Tegen: occiceptaal, nachtelijke hoofdpijn of hoofdpijn bij opstaan / na lichamelijke inspanning
  • Vermoeidheid bij kijken, onaangenaam gevoel/ tintelend of stekend gevoel bij kijken
  • Diplopie
  • Medicatie gebruik (parasympathicolytica, cholinergica, antibiotica, analgetica, diuretica, anti-epileptica) 
  • Voorgeschiedenis (denk aan diabetes mellitus en prematuriteit)

 

Lichamelijk onderzoek
Visusbepaling conform Donders (indien bekend met refractie-afwijking dan visusbepaling met correctie), evt met oogdruppels die accommodatie voorkomen. Ook kan er een spleetlamponderzoek (verbetering met stenopeïsche opening) worden uitgevoerd om verdere pathologie te beoordelen.

 

Aanvullend onderzoek 
Meestal niet nodig maar indien twijfel of indien >65jr met een visus <1.0 kan je doorsturen naar een optometrist voor nadere diagnostiek.

 

Behandeling
Hypermetropie

  • Positieve bril/lenzen 
  • Refractiechirurgie/ laseren
  • Kunstlens

Myopie

  • Negatieve bril/lenzen
  • Refractiechirurgie/ laseren

Astigmatisme

  • Refractiechirurgie/ laseren

 

Prognose
Bij hypermetropie zijn er zelden complicaties bij volwassenen, bij kinderen is er een verhoogde kans op amblyopie (lui oog). Bij  hoge myopie(>-6.0SD) vergroot de kans op oogheelkundige afwijkingen en slechtzienheid vanaf het 40ste levensjaar. Dit kan leiden tot maculadegeneratie, cataract en glaucoom. De risico’s nemen niet af na refractiecorrectie dmv implantlens of lasertherapie. Van de hoog myopen wordt 1/3 slechtziend, met toenemende incidentie bij toenemende negatieve sterkte. 

 

Bronnenlijst

  1. Richtlijnen.nhg.org. 2021. Visusklachten. [online] Available at: <https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/visusklachten#volledige-tekst> [Accessed 23 April 2021].

  2. Oogartsen.nl. 2021. Algemeen overzicht: Brilsterkte / refractie-afwijkingen / brekingsafwijkingen - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/brilsterkte/refractie-afwijkingen/#:~:text=Bij%20refractie%2Dafwijkingen%20vallen%20de,verziendheid)%2C%20astigmatisme%20en%20accommodatiestoornissen> [Accessed 23 April 2021].

  3. Oogartsen.nl. 2021. Bijziendheid (myopie): min/negatieve glazen - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/brilsterkte/bijziendheid-myopie/> [Accessed 23 April 2021].

  4. Oogartsen.nl. 2021. Verziendheid (hypermetropie): plus/positieve glazen - Oogartsen.nl. [online] Available at: < https://www.oogartsen.nl/brilsterkte/verziendheid-hypermetropie/> [Accessed 23 April 2021].