Ooglidafwijkingen

  • Ptosis (figuur 1): een laagstand van het bovenooglid door dysfunctie van de levatorspier waarna de pupil gedeeltelijk/ geheel bedekt is. Hierbij is per definitie geen sprake van een huidoverschot.
  • Ectropion (figuur 2): hierbij is de rand van het onderooglid naar buiten gedraaid, waardoor de conjunctivae zichtbaar is, wat voornamelijk cosmetische klachten geeft danwel keratinisatie / verdikking van de conjunctivae. 
  • Entropion (figuur 2): hierbij is meestal het onderooglid naar de cornea toegedraaid waarna door contactmomenten tussen de wimpers en cornea, cornealeasies kunnen ontstaan.

Epidemiologie en etiologie
De meest voorkomende oorzaak is veroudering. Hierbij ontstaan verschillende pathofysiologische processen waardoor het huid zwakker wordt. Precieze cijfers over ooglidafwijkingen zijn vooralsnog onbekend.

Figuur 1: ptosis.

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Hangend of laagstand van het bovenooglid (ptosis) - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl//> [25 April 2021].

Figuur 2: entropion en ectropion in vergelijking met een gezond oog.

Bron: Landa & Landa Eye Care Specialists. 2021. Ectropion - Landa & Landa Eye Care Specialists. [online] Available at: <https://www.landaeyecare.com/ectropion/> [30 April 2021].

 

Pathofysiologie
Ectropion
De conjunctivae van het onderooglid is zichtbaar voor de buitenwereld doordat de voorste en achterste lamellen verschoven zijn tov elkaar. Hier kunnen verschillende zaken aan ten grondslag liggen:

  • Involutioneel ectropion (leeftijd): door veroudering een toename van horizontale verslapping/ laxiteit. 
  • Cicatricieel ectropion (huidziekten en littekens): littekens door ongevallen/ chronische ontstekingen danwel verbrandingen (meestal chemisch) en ontstekingen door verscheidene dermatologische aandoeningen zoals een eczemateuze of atypische dermatitis / herpes zoster infecties danwel rosacea. 
  • Paralytisch ectropion (verlamming): Tijdelijke of permanente schade van de N. Facialis, hierdoor openen/ sluiten de ogen/ het oog niet meer goed. 
  • Mechanisch ectropion: een gewicht van bv. een tumor wat het onderooglid naar caudaal trekt.
  • Congenitaal ectropion

Entropion
De wimpers zijn naar de cornea toegedraaid door verschuiving van de voorste en achterste lamellen, meestal zijn de onderoogleden aangedaan. Er zijn verschillende oorzaken van een entropion:

  • Involutioneel entropion (leeftijd): verreweg de meest voorkomende oorzaak door verslapping in verticale en horizontale richting. Vaak samen met enopthalmus, want minder vet in orbita holte bij toename van leeftijd. 
  • Cicatrieel entropion (littekens): zeldzame verklaring, komt voor bij chemische verbrandingen en bepaalde oogziekten.
  • Spastisch entropion: Als een patiënt krampachtig knijpt. 
  • Congenitaal entropion

Ptosis
Dysfunctie van de levator/ mullerse spier, waardoor het heffen van het bovenooglid bemoeilijkt wordt. De oorzaak van deze dysfunctie kan verdeeld worden in de volgende groepen:

  • Aponeurogene/ involutionele ptosis (figuur 3): verslapping van of schade aan de aanhechting van de levatorpees, waarbij de spierfunctie nog goed is. Typerend is hierbij een hoogstand van de wenkbrauw en een diepe sulcus superior. Differentiaal diagnostisch passend bij veroudering, langdurig dragen contactlenzen, oogoperaties, ernstige oogontstekingen/ ongevallen of indien een giant papillairy conjunctivitis
  • Myogene ptosis: de spierfunctie is gestoord, oa bij congenitale ptosis of bij myasthenia gravigs of dystrophia myotonica, oculaire myopathie, aangeboren of blepharo-phimosis syndroom. 80% unilateraal, 20% bilateraal. 
  • Neurogene ptosis of ptosis paralytica: dysfunctie van N3 (N. oculomotorius), met vaak meerdere oogafwijkingen (pupildilatatie/ afwijkende oogstand) omdat deze zenuw verscheidene oogspieren aanstuurt. Denk hierbij onder andere aan een perifere verlamming N3, Horner syndroom of Marcus Gunn Jaw-Winking.


Figuur 3: aponeurogene ptosis met duidelijke ptosis en hoogstand wenkbrauw rechts

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Hangend of laagstand van het bovenooglid (ptosis) - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl//> [25 April 2021].

  • Mechanische ptosis: door verlittekening of schade aan levatorspier of levator-aponeurose of door het gewicht van tumoren, ontstekingen, overtollig huid en voorste oogkamer aandoeningen.

 

Anamnese

  • Aangeboren/verworven
  • Uni-/bilateraal
  • Visusklachten (verandering door de dag heen?)
  • Tranen
  • Roodheid
  • Geïrriteerd/zanderig gevoel
  • Sluiting van het oog
  • Vermoeidheid/ hoofdpijn
  • Torticollis houding/ nekpijn

Differentiaal diagnose en hypothesetoetsende vragen

  • Ectropion: overmatig tranen, rood en geïrriteerd/zanderig onderooglid (want sluit minder goed), cosmetisch storend, minder goed sluiten van het oog, oog is overgevoelig voor licht en wind.
  • Entropion: soms maar weinig klachten, meestal sprake van pijn, irritatie, roodheid, fotofobie en zanderig gevoel. Evt visusvermindering door ontstane cornealeasies
  • Ptosis: beperking gezichtsveld bovenzijde, 1-2 ogen, toename klachten over de dag, vermoeidheid

 

Lichamelijk onderzoek

  • Algemene inspectie van oogleden en omliggende huid (let op littekens/ ontstekingen/ gezwellen/ locatie afwijking/ stand wenkbrauwen)
  • Dichtknijpen ogen (uitlokken spastisch entropion)
  • Stang ooglid bij openen mond (toename afwijking bij cicatricieel ectropion)
  • Bepalen horizontale verslapping onderooglid door snap-back test/ laterale laxiteit/ mediale laxiteit 
  • Spleetlamponderzoek

 

Behandeling
Vaak is er een operatieve correctie geïndiceerd, hierbij ligt met name de focus op het verbeteren van het zicht. Ook is het cosmetische aspect hier belangrijk.

 

Prognose
De operatieve ingrepen hebben allen een zeer hoge succeskans met een laag recidiefpercentage. Natuurlijk kan er sprake zijn van een onder-/ overcorrectie, waarbij een volledig normale situatie niet bereikt wordt. Een niet behandeld entropion kan leiden tot permanente cornealeasies, waar anderzijds een ectropion conjunctivale keratinisatie tot gevolg kan hebben. Indien sprake van aangeboren ptosis, is snel ingrijpen belangrijk om amblyopie te voorkomen.

 

Bronnenlijst

  1. Oogartsen.nl. 2021. Hangend of laagstand van het bovenooglid (ptosis) - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogleden/hangend-bovenooglid-ptosis/#:~:text=Als%20de%20spier%2C%20die%20het,wordt%20a.h.w.%20%E2%80%9Ckleiner%E2%80%9D/> [Accessed 25 April 2021].

  2. Oogartsen.nl. 2021. Ectropion: naar buiten gedraaid onderooglid - Oogartsen.nl. [online] Available at: < https://www.oogartsen.nl/oogleden/buiten-gedraaid-onderooglid-ectropion/#:~:text=Ectropion%20is%20een%20naar%20buiten,het%20onderooglid%20kan%20verdikt%20raken/> [Accessed 26 April 2021].

  3. Oogartsen.nl. 2021. Entropion: naar binnen gedraaid onderooglid - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogleden/binnen-gedraaid-onderooglid-entropion/#:~:text=Een%20entropion%20is%20een%20naar,schuren%20en%20het%20hoornvlies%20beschadigen/> [Accessed 26 April 2021].