Maculadegeneratie

Maculadegeneratie is een aandoening van de gele vlek / macula lutea door atrofie of beschadiging van de kegels bij patiënten. Het kom voornamelijk voor bij patiënten boven de 50 jaar als gevolg van ouderdom. Hierdoor is er vaak vermindering van gezichtsscherpte en kleurwaarneming. Het is de belangrijkste oorzaak van blindheid en slechtziendheid bij ouderen in westerse landen. 

Etiologie en pathofysiologie
Risicofactoren voor de ontwikkeling van maculadegeneratie zijn:

  • Positieve familie anamnese
  • Vrouwelijk geslacht
  • Roken, alcoholgebruik
  • Blootstelling aan zonlicht
  • Lichtgekleurde ogen
  • Hoge bloeddruk
  • Verhoogd cholesterol
  • Cataractchirurgie in voorgeschiedenis.

Maculadegeneratie kent vele verschillende classificaties. Grofkomen zijn er 2 verschillende vormen die er voorkomen. Ongeveer 80% heeft een droge vorm, de resterende 20% heeft een natte vorm.

  • Droge (leeftijdsgebonden/atrofische) maculadegeneratie
    Ophopingen van cellulaire afvalstoffen (medische term: drusen) onder het retinale pigment waardoor slijtage van de macula ontstaat. Deze vorm van maculadegeneratie kan overgaan in de natte (exsudatieve vorm). Bij oftalmoscopie zijn er meer dan 10 harde drusen zichtbaar in de macula of komen zij samen voorkomen met pigmentafwijkingen. Indien zachte drusen zichtbaar zijn is er sowieso sprake van droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie. 
  • Natte (exsudatieve) maculadegeneratie (figuur 1)
    Neovascularisaties zijn zichtbaar vanuit de macula, deze nieuwe vaten hebben fragiele wanden waardoor eventuele bloedingen kunnen optreden. Hierdoor komt de macula los te liggen van het retinale epitheel. Kenmerkend is het snelle progressieve verloop in weken tot jaren, welke kan leiden tot slechtziendheid. 

 

Figuur 1: natte maculadegenratie met vochtophoping boven het pigmentepitheel (RPE).

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Maculadegeneratie, Netvliesveroudering (slijtage), ooginjecties - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogartsen/glasvocht_netvlies/macula_degeneratie_md_amd/> [Accessed 24 March 2021].

 

Anamnese

  • Tijdsduur van ontstaan van klachten, dit kan vaak erg progressief zijn.
  • Visusvermindering/donkere vlek in centrale gezichtsveld, periferie meestal behouden in 1 of 2 ogen: vaak klachten bij lezen. 
  • Wazig zien
  • Metamorfopsie (figuur 2)
  • Kleurenzien 
  • Medicatie m.n. aminoquinolines
  • Familie-anamnese
  • Oculaire voorgeschiedenis 
  • Intoxicaties 

Symptomen droge maculadegeneratie

  • Wazig zicht centraal 
  • Doffe / donkere vlek centraal
  • Minder details zien
  • Matte kleuren zien
  • Beeldvervorming

Symptomen natte maculadegenratie

  • Rechte lijnen lijken kronkelig te zijn / metamorfopsie
  • Vervorming gezichten
  • Plotseling verslechtering van het zicht
  • Donkere vlek centraal

 

Lichamelijk onderzoek

  • Visusmeting (verminderd centraal zicht)
  • Spleetlamponderzoek (geen verbetering met stenopeische opening)
  • Fundoscopie: witgele / atrofische vlekjes op retina, variërend in grootte en vorm. 
    • Klein en scherp: harde drusen / groot en onscherp: zachte drusen
    • Sub-retinaal vocht / bloed

Figuur 2: metamorfopsie

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Maculadegeneratie, Netvliesveroudering (slijtage), ooginjecties - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogartsen/glasvocht_netvlies/macula_degeneratie_md_amd/> [Accessed 24 March 2021].

Figuur 3: een vlek in het centrale zicht.

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Maculadegeneratie, Netvliesveroudering (slijtage), ooginjecties - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogartsen/glasvocht_netvlies/macula_degeneratie_md_amd/> [Accessed 24 March 2021].

 

Aanvullend onderzoek

  • OCT (subretinaal oedeem en bloed goed te zien)
  • Fluorescentieangiografie (bij vermoeden op natte maculadegeneratie om neovascularisaties vast te stellen)
  • Amsler-kaart: let op scotomen (figuur 1) en metamorfopsie, het tweede past bij natte maculadegeneratie. 

 

Behandeling
Bij een droge maculadegeneratie is er helaas geen behandeling mogelijk. Bij een natte maculadegeneratie focus je op het verminderen van de bloedvaten. Hierbij kan je gebruik maken van anti-vascular endothelial growth factor (anti-VEGF) zoals Avastin, Eylea of Lucentis. Daarbij kan je ook fotodynamisch behandeling (PDT) toepassen.

 

Prognose
Preventief gebruik van anti-oxidanten/mineralen heeft geen effect op het ontstaan beide vormen van maculadegeneratie, tevens is er weinig bewijs voor de remmende invloed. Droge maculadegeneratie geeft verslechtering van de visus in de loop van de jaren, vaak beiderzijds. Bij enkelzijdige progressieve natte maculadegeneratie is de kans dat het andere oog na 1 jaar ook aangedaan is 10-12%.

 

Bronnenlijst

  1. Richtlijnen.nhg.org. 2021. Visusklachten. [online] Available at: <https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/visusklachten#volledige-tekst> [Accessed 24 March 2021].

  2. Het Oogziekenhuis Rotterdam. 2021. Leeftijdsgebonden Maculadegeneratie. [online] Available at: <https://www.oogziekenhuis.nl/oogziekten-behandelingen/leeftijdsgebonden-maculadegeneratie> [Accessed 24 March 2021].

  3. Oogartsen.nl. 2021. Maculadegeneratie, Netvliesveroudering (slijtage), ooginjecties - Oogartsen.nl. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogartsen/glasvocht_netvlies/macula_degeneratie_md_amd/> [Accessed 24 March 2021].