Glaucoom

Glaucoom is een chronische, progressieve neuropathie van de N. Opticus wat zich uit in papilexcavatie en perifeer gezichtsvelduitval, met in een vergevorderd stadium kokerkijken. Open/gesloten kamerhoekglaucoom (figuur 1) en congenitaal glaucoom zullen hier aan bod komen.

Openkamerhoekglaucoom

  • Epidemiologie: dit is de meest voorkomende type. Het is veelal bij patiënten boven de 50 jaar en de 2de wereldoorzaak van irreversibele blindheid.
  • Etiologie: de belangrijkste risicofactor is verhoogde oogdruk. Andere risicofactoren zijn positieve familie-anamnese, ouder worden, >-4 of >+4, Afrikaanse / Amerikaanse / afro-caribische afkomst, pseudofakie, verdunde cornea, vasculaire oculaire dysregulatie, pigmentdispersie syndroom, ondiepe voorste oogkamer
  • Pathogenese: de voorste oogkamerhoek wijd open maar er is een hogere weerstand/ gedeeltelijke verstopping in trabekelsysteem. Hierdoor kan het kamerwater niet afgevoerd worden waarna de oogdruk stijgt (>21mmhg) en schade aan de N. Opticus ontstaat met gezichtsvelduitval. De exacte etiologie is niet bekend. Er zijn verschillende vormen van openkamerhoekglaucoom: 
    • Primair: niet gerelateerd aan onderliggende aandoening. Hierbij is er sprake van papilexcavatie, verhoogde oogdruk en gezichtsvelduitval 
    • Secundair: de verhoogde oogdruk ontstaat door oculaire aandoeningen (oa pigmentdispersie syndroom)/ systemische ziekte/ trauma/ medicatie/ ischemie
    • Normale druk: hierbij een normale oogdruk, maar wel papilexcavatie en gezichtsvelduitval
    • Oculaire hypertensie: verhoogde oogdruk zonder papilexcavatie of gezichtsvelduitval

Gesloten kamerhoekglaucoom

  • Epidemiologie: 1-5% van de bevolking, >40 jaar, frequenter bij aziatische afkomst
  • Etiologie: de belangrijkste risicofactor is verhoogde oogdruk. Andere risicofactoren zijn positieve familie-anamnese, ouder worden, >-4 of >+4, Afrikaanse / Amerikaanse / afro-caribische afkomst, pseudofakie, verdunde cornea, vasculaire oculaire dysregulatie, pigmentdispersie syndroom, ondiepe voorste oogkamer
  • Pathogenese: de ruimte tussen de iris en de cornea is nauw of de voorste oogkamer is geheel afgesloten, waardoor het kamerwater niet afgevoerd kan worden. Hierdoor stijgt de oogdruk wat kan leiden tot schade aan de N. Opticus en gezichtsvelduitval 
    • Primair
      • Acuut: Hierbij plots een volledige afsluiting van de voorste oogkamer, wat kan leiden tot blindheid binnen uren tot dagen!
      • Chronisch/ intermitterend 
    • Secundair: als gevolg van een oculaire aandoening wordt de voorste oogkamer afgesloten. (Bijvoorbeeld door verklevingen na een uveitis, neovascularisaties bij diabetes mellitus, tumoren)

Figuur 1: etiologie met links een open kamerhoek en rechts een gesloten kamerhoek glaucoom.

Bron: Oogartsen.nl. 2021. Glaucoom (hoge oogdruk): acuut / pigmentdispersie syndroom / pseudoexfoliatie PEX glaucoom. [online] Available at: <https://www.oogartsen.nl/oogartsen/overige_oogziekten/glaucoom_glaucoma_hoge_oogdruk/ogen/> [Accessed 14 March 2021].

 

Congenitaal glaucoom

  • Epidemiologie: . 1-12/18000 geboortes, hoger bij consanguiniteit, 70% bilateraal en 65% man. 
  • Etiologie: de grootste risicofactor is consanguiniteit en recessieve overerving op chromosoom 1p36 en 2q21.
  • Pathogenese: er is incomplete ontwikkeling van het trabekelsysteem Hierdoor is er minder afvloed van het kamerwater waarna de oogdruk stijgt. 

 

Anamnese

  • Gezichtsvelduitval: uiteindelijk kokerzien
  • Halo’s 
  • Vergevorderd stadium: minder scherp zien
  • Familie-anamnese
  • Oculaire voorgeschiedenis (trauma, operaties (vraag specifiek naar staaroperaties!), ontstekingen, refractieafwijkingen)
  • Gebruik van medicatie (vraag specifiek naar oogdrukverhogende medicatie zoals steroïden, en therapietrouw bij oogdrukverlagende medicatie)
  • Per soort:
    • Open kamerhoekglaucoom: meestal geen klachten, eventueel gezichtsvelduitval
    • Acuut gesloten kamerhoekglaucoom: rood, pijnlijk oog met misselijkheid en braken, wazig zien, halfwijde lichtstijve pupil en hoofdpijn
    • Chronisch/intermitterend gesloten kamerhoekglaucoom: meestal klachten in de avond/nacht door pupildilatatie, sprake van hoofdpijn
    • Congenitaal glaucoom: fotofobie, tranen, blefarospasme en in de ogen wrijven.

 

Lichamelijk onderzoek 

  • Gezichtsscherpte + gezichtsveldonderzoek: vaak perifeer gezichtsvelduitval, in later stadium kokerzien + wazig zien.
  • Spleetlamponderzoek (bij voorkeur in mydriasis)
    • Beoordeling cornea, voorste oogkamer + de diepte hiervan (door bijvoorbeeld het Van Herick graderingssysteem), iris en lens tav secundair glaucoom
    • Irisdiafanie en pigmentneerslag op de cornea (krukenberg spindle) tav pigmentdispersiesyndroom
    • Pseudofakie (kunstlens) 
    • Beoordeling papil en zenuwvezellaag bij voorkeur in mydriasis (C/D ratio)
  • Applanatietonometrie / oogdrukmeting (<21 mmhg is normaal)
  • Pachymetrie / cornea dikte meting 
  • Gonioscopie
    • Voorste oogkamer in detail beoordeling, let hierbij op de diepte, de grootte van de kamerhoek, vorm van de iris en pigment in de kamerhoek

 

Aanvullend onderzoek

  • OCT-scan (in mydriasis), Optical Coherence Tomography, ter beoordeling van zenuwvezellaag en macula
  • HRT-scan
  • Zenuwvezellagonderzoek (GDx)

 

Behandeling

  • Open kamerhoekglaucoom: oogdrukverlagende medicatie, laser of operatief
  • Gesloten kamerhoekglaucoom: oogdrukverlagende medicatie, laser of operatief
  • Congenitaal: operatief. Oogdrukverlagende medicatie in de periode voor de operatie of indien de oogdruk na de operatie niet voldoende daalt 

 

Prognose
De kans op verslechtering van het gezichtsveld is afhankelijk van verscheidene risicofactoren, het belangrijkste is om de oogdruk dan nog verder te verlagen. Eenmaal opgetreden schade aan de N. Opticus is niet meer te herstellen! Blindheid in een trial met 25 jaar follow-up komt voor aan 1 oog in 25% en beiderzijds in 10%. 

 

Bronnenlijst

  1. Glaucoom. Oogziekenhuis.nl. Beschikbaar via https://www.oogziekenhuis.nl/oogziekten-behandelingen/glaucoom. Geraadpleegd 2021 januari 12

  2. Richtlijn glaucoom onderzoek. Optometristen vereniging Nederland. Optometrie.nl. Beschikbaar via https://www.optometrie.nl/serverspecific/default/images/File/Richtlijnen/OVNRichtlijnGlaucoomonderzoek.pdf. Geraadpleegd op 2021 januari 12

  3. Terminology guidelines glaucoma. European glaucoma society. Nederlands Oogheelkundig Genootschap. Oogheelkunde.nl. Beschikbaar via https://www.oogheelkunde.org/sites/www.oogheelkunde.org/files/richtlijnen/Richtlijn%20Glaucoom.pdf. Geraadpleegd op 2021 januari 12