Always laugh when you can, it is cheap medicine.

Home » Coschappen » Neurologie » Meningitis

Meningitis

Meningitis is een diagnose waarbij er een ontsteking is van de meningen (figuur 1). Dit zijn de membranen die het centraal zenuwstelsel afscheiden van botstructuren en schade. Er kan een virale, bacteriële, schimmel, parasitaire of non-infectieuze meningitis ontstaan. De meest voorkomende oorzaken zijn:

  • Haemophilus influenzae
  • Streptococcus pneumoniae
  • Neisseria meningitidis
  • Stafylokokken, voornamelijk na neurochirurgie of hoofdtrauma

Figuur 1: de hersenmeninges.

Bron: En.wikipedia.org. 2021. Meninges - Wikipedia. [online] Available at: <https://en.wikipedia.org/wiki/Meninges#/media/File:Meninges-en.svg> [Accessed 25 April 2021].


Nog altijd zijn er mensen die niet gevaccineerd zijn. Hierbij hebben vooral niet-gevaccineerde kinderen vaak een meningitis vanwege de bof. Een virale en bacteriële meningitis zijn nog altijd het meest voorkomend. Viraal kan zelf-limiterend zijn, maar een bacteriële meningitis vereist snel handelen.

Wanneer de ontsteking dieper gaat dan de meningen, spreken we van encefalitis. Hierbij is er een ontsteking van het hersenweefsel.

Epidemiologie en etiologie
De incidentie is ongeveer 1,5 per 100.000 in een gemiddelde populatie. De meest voorkomende oorzaak is een Streptococcus pneumoniae (pneumococcus). Meningitis komt het meest voor bij de Westerse populatie. Tevens is er een hogere prevalente bij lage sociaaleconomische groepen, kinderen en immuungecompromitteerden. Andere risicofactoren zijn alcoholisme en levercirrose, anemie, diabetes mellitus, chronisch nierinsufficiëntie, Hypoparathyreoïdie en asplenie. Bacteriële meningitis komt het meest voor bij kinderen <1 jaar.


Anamnese en lichamelijk onderzoek

De klassieke triade van symptomen zijn koorts, hoofdpijn en nekstijfheid (en soms is er ook veranderd bewustzijn). Verdere symptomen zijn:

  • Prikkelbaarheid
  • Misselijkheid
  • Lethargie
  • Fotofobie
  • Braken
  • Koorts
  • Bradycardie
  • Anisocorie
  • Ptosis
  • Uitpuilend fontanel


Figuur 1: Kernig (a) en Brudzinki (b) tekenen.

Kernig en Brudzinki tekenen (figuur 1) ontstaan als gevolg van de inflammatie van de meningen waarbij er stijfheid optreedt van de meningen. Hierdoor zorgt oprekking middels deze testen voor pijn. Bij de test van Kernig is het belangrijk om de knie in een hoek van 90 graden te behouden en naar de neus te bewegen. Bij de test van Brudzinki zorgt anteflexie van de nek (kin op borst) voor pijn waarbij de knieën worden opgetrokken ter verlichting.

Differentiaal diagnose


Aanvullend onderzoek

Lumbaalpunctie kan worden uitgevord om te kijken voor glucose, eiwitten en cellen in de cerebrospinal fluid (CSF). Contra-indicaties hiervoor zijn eigenlijk alleen het gebruiken van antistolling middelen en vermoeden van een verhoogde intracraniale druk.  Een elektro-encefalogram kan encefalitis bevestigen, maar wordt niet routine-matig uitgevoerd.

 

Behandeling

Het CSF dient steriel te zijn en dit wordt bewerkgesteld door bijvoorbeeld antibiotica. Het is niet verstandig om profylactisch te behandelen zonder te weten wat je moet behandelen. Immers kan een virale mengitis zelf-limiterend zijn.

Er wordt gestart met dexamethason 4dd 1000mg IV gedurende 4 dagen. Bij een bacteriële meningitis wordt vervolgens gestart met antibiotica, zoals amoxicilline met ceftriaxon, amoxicilline met cefotaxim, flucloxacilline met ceftazidim of meropenem. Indien na 72 uur de liquor negatief is, wordt antibiotica gestaakt.

Bij kinderen jonger dan 2 jaar dient ampicilline te worden toegevoegd. Dit is ter behandeling van Listeria Monocytogenes. Verder dient bij deze groep gelet te worden op gehoorverlies en neurologische gebrekken.

 

Prognose

Overweeg altijd een aanvullende lumbaalpunctie na 48 uur als er geen verbetering is. Zelfs met de juiste behandeling is de mortaliteit hoog: 8-25% en 35% van de overlevenden ervaren (chronische) gevolgen: doofheid, epilepsie, leerstoornissen, blindheid, parese, ataxie of hydrocefalie. Een slechte prognose is geassocieerd met jonge leeftijd, langere ziekteduur vóór effectieve antibioticatherapie, epileptische aanvallen, coma, shock, laag/afwezig aantal witte bloedcellen in de liquor in de aanwezigheid van zichtbare bacteriën op CSF gramkleuring, en immuungecompromitteerd.

 

Preventie

Vaccinaties worden gegeven voor kinderen vanaf 2 maanden volgens het RIVM-vaccinatieprogramma.

 

Bronnenlijst

  1. Meningitis: Practice Essentials, Background, Pathophysiology [Internet]. Emedicine.medscape.com. 2021 [cited 11 October 2021]. Available from: https://emedicine.medscape.com/article/232915-overview#a5
  2. Nelson, W., Behrman, R., Kliegman, R. and St. Geme, J., 2020. Nelson Textbook Of Pediatrics. Philadelphia: Elsevier.
  3. Clark M, Kumar P. Kumar & Clark clinical medicine. Edinburgh: Elsevier Saunders; 2016.