RS-virus

Het RS-virus is een verkoudheidsvirus die het meest voorkomt bij kinderen. RS-virus is een afkorting voor respiratoir syncytieel virus. In het eerste levensjaar krijgen bijna alle kinderen te maken met een infectie met dit virus. Vooral in de winter komt dit virus voor. Ongeveer 100 van de 1000 zieke baby’s komt bij de huisarts vanwege een RSV-infectie in Nederland. Daarvan is voor 10 baby’s een ziekenhuisopname nodig. Hiervan wordt één baby opgenomen op de intensive care (IC). 
RSV-infectie is een luchtweginfectie veroorzaakt door het respiratoir syncytieel virus. Vooral bij jonge baby’s veroorzaakt het een ernstige ziekte waarbij ze benauwd worden door een ontsteking in de kleine luchtwegen (bronchiolitis) of een longontsteking. Het ziektebeloop is ernstiger bij te vroeg geboren kinderen of kinderen met een aangeboren hartafwijking of het syndroom van Down. In Nederland sterven nauwelijks kinderen door RSV. 
Het RS-virus kan klachten geven op jonge leeftijd terwijl het bij ouderen subklinisch verloopt. Bij pasgeborenen kan het virus een bronchiolitis veroorzaken, maar op oudere leeftijd geeft het meestal niet meer dan een verkoudheid of oorontsteking. Bij een bronchiolitis zijn vooral de perifere luchtwegen aangedaan (figuur 1). Er ontstaat een obstructie in de perifere luchtwegen door slijm en de gezwollen mucose zorgt voor de vermindering van de ventilatie. Hierdoor ontstaan hypoxemie en hypercapnie. Bronchiolitis komt voornamelijk voor in het eerste levensjaar.

Figuur 1: bronchiolotis in perifere luchtwegen.

Bron: Afterhourskids.com. 2021. Bronchiolitis and RSV: After Hours Kids: Physician Assistants. [online] Available at: <https://www.afterhourskids.com/blog/bronchiolitis-and-rsv>

 

Pathogenese
De pathogenese van de ziekte is niet volledig bekend. Het RS-virus komt het lichaam binnen en infecteert de gecillieerde epitheelcellen in de luchtwegen. Hierna kan het zich verspreiden naar bronchi, bronchioli en alveoli. Er is bekend dat een overmatige immuunrespons ook van belang is in de pathogenese. Vooral jonge kinderen en ouderen hebben het risico om een lagere luchtweginfectie te ontwikkelen door het RS-virus wat een aanwijzing is voor een pathogenese waarbij immaturiteit, respectievelijk degeneratie van fysiologische functies een rol speelt. Bij zuigelingen is de diameter van de bronchioli erg gering, waardoor er bij hen sneller een afsluiting ontstaat door oedeem. 

 

Anamnese 
Als iemand besmet raakt met het RS-virus duurt het meestal 2 tot 8 dagen voordat diegene ziekteverschijnselen krijgt. De klachten die het meest voorkomen zijn neusverkoudheid en hoesten. Tijdens de eerste infectie op baby- en peuterleeftijd kan de ziekte ernstig verlopen en kan er ook koorts, benauwdheid of een longontsteking optreden. Bovendien kan een RSV-infectie zorgen voor een oorontsteking bij kinderen. Zuigelingen kunnen daarnaast last hebben van slaapzucht, voedingsproblemen en apneu. 

Differentiaal diagnose

  • Pulmonaal: pneumonie, astma, corpus alienum, pseudokroep, kinkhoest. 
  • Cardiaal: congenitale hartafwijking
  • Gastro-oesofageale reflux
  • Sepsis, cystische fibrose 

 

Lichamelijk onderzoek
Bij het lichamelijk onderzoek kun je kijken naar de vitale parameters, waarbij de saturatie gedaald kan zijn en de temperatuur verhoogd. Je onderzoekt ook de longen, waarbij je een verlengd expirium kunt horen en crepitaties. Je ziet ook intrekkingen of het gebruik van de hulpademhalingsspieren. Het is ook belangrijk om te kijken of er sprake is van dehydratie. Dit is het geval indien de baby huilt zonder tranen, de baby minder natte luiers heeft en een droge huid heeft. 

 

Aanvullend onderzoek 
Als aanvullend onderzoek kan er gebruik worden gemaakt van laboratoriumdiagnostiek. Dit berust op isolatie van het virus in een celkweek. 
Vaak worden snelle antigeendetectiemethoden door immunofluorescentie of ELISA gebruikt. Deze testen zijn gevoelig en specifiek voor de diagnostiek van RSV-infecties. Bij een negatieve uitslag van de antigeentest sluit men echter een RSV-infectie niet geheel uit. Meestal wordt een nasofarynxspoelsel of -aspiraat gebruikt als patiëntmateriaal. Kinderen blijven langer positief in de PCR door de langere uitscheiding van RSV. 
Het is soms ook mogelijk om een RSV-infectie vast te stellen middels een serologisch onderzoek. Hiervoor wordt een serumpaar van de patiënt gebruikt, met het eerste serum in de acute fase en het 2e serum 10-14 dagen later afgenomen. 

 

Behandeling
Een behandeling is meestal niet nodig bij een RS-virusinfectie. De klachten verdwijnen vaak vanzelf na een paar dagen tot een week. Alarmsymptomen kunnen zijn: 

  • Ernstige benauwdheid 
  • Hoge koorts (hoger dan 39 graden)
  • Langer dan 3 dagen koorts
  • Koorts bij een kind jonger dan 3 maanden 
  • Het niet goed eten en drinken bij kinderen tot 1 jaar 

 

Prognose
Het doormaken van een RSV-infectie op kinderleeftijd kan de kans vergroten op het ontwikkelen van astma. Het komt erg vaak voor dat iemand nogmaals geïnfecteerd wordt met het RS-virus. Over het algemeen hebben deze infecties wel een milder beloop dan de primaire infectie. Vaak leiden ze dan tot een bovenste luchtweginfectie. 

Besmetting en preventie 
Het RS-virus zit vooral in de neus en keel van geïnfecteerde personen en wordt overgedragen door druppeltjes die vrijkomen tijdens het hoesten, niezen en praten. Via de neus, ogen of mond kan iemand besmet raken. Iemand met RSV kan anderen besmetten voordat diegene zelf klachten krijgt. Kinderen onder de 2 jaar zijn veel langer besmettelijk dan anderen. 
Kinderen die te vroeg geboren zijn en baby’s met hartlijden kunnen in hun eerste levensjaar beschermd worden tegen het RS-virus door passieve vaccinatie met antistoffen. Een actieve vaccinatie tegen het RS-virus is op dit moment nog niet beschikbaar. Daarnaast draagt borstvoeding ook bij in de bescherming tegen een infectie met het RS-virus bij baby’s. 

 

Bronnenlijst

  1. H.S.A. Heymans JMTD, J.B. van Goudoever, E.E.S. Nieuwenhuis. Leerboek kindergeneeskunde 2015.

  2. RS-virus 2019 [Available from: https://www.rivm.nl/rs-virus.

  3. RSV-infectie richtlijn [Available from: https://lci.rivm.nl/richtlijnen/rsv-infectie

  4. Bronchiolitis and RSV  [Available from: https://www.afterhourskids.com/blog/bronchiolitis-and-rsv

  5. NVK Richtlijn Bronchiolitis Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde 2012 [Available from: https://www.nvk.nl/themas/kwaliteit/richtlijnen/richtlijn?componentid=6356993&tagtitles=Infectieziekten+en+Immunologie,Intensive+Care,Longziekten