Otitis

Een otitis, in de volksmond bekend als een oorontsteking, kan men onderscheiden in twee soorten. Het onderscheid geschiedt middels de anatomische ligging, hierbij dus de otitis externa en otitis media.

 

Otitis externa
Otitis externa (figuur 1) ookwel gehoorgangontsteking of zwmmersoor genoemd is een diffuse ontsteking van de huid van de gehoorgang. Dit gaat gepaard met pijn, jeuk, roodheid, schilfering, afscheiding, zwelling en in sommige gevallen tot gehoorverlies.

Epidemiologie
Per jaar komen er 14 per 1000 patiënten naar de huisarts met een otitis externa. De aantallen nemen tijdens de zomermaanden erg toe, dit wordt gewijd aan het feit dat men veelvuldig zwemt. Een chronische vorm komt zeer zelden voor.

Etiologie
Hoe een otitis externa ontstaat is echter niet helemaal duidelijk. Men denkt dat het ligt aan de verstoring van het normale, zure milieu van de gehoorgang wat resulteert in verandering van de lokale microbiële flora. Ook zou het kunnen liggen aan een knaltrauma. Een knaltrauma is een kleine verwonding aan de huid, wat zou kunnen ontstaan als gevolg van peuteren met bijvoorbeeld een wattenstaafje. En tot slot kan veelvoudig contact met water de gehoorgang irriteren wat kan leiden tot een otitis externa.

 

Figuur 1: een otitis externa waarbij een ontsteking gaande is.

Bron: Huisartsgeneeskunde. 2021. Otitis externa - Huisartsgeneeskunde. [online] Available at: <https://huisarts.bsl.nl/otitis-externa/> [Accessed 2 April 2021].

 

Anamnese
Als er een vermoeden is van otitis externa wordt er tijdens de anamnese vooral gevraagd naar oorpijn, jeuk in de oor, vocht uit de oor en gehoorverlies.

Differentiaal diagnose
Bij een reeks andere ziektebeelden aan het oor kan men een aantal van dezelfde klachten ervaren als bij otitis externa. Het gaat hier om

  • Een furunkel
  • Herpes zoster oticus
  • Erysipelas
  • Corpus alienum
  • Cholesteatoom.

Lichamelijk onderzoek
Bij lichamelijk onderzoek begin je altijd met het bkijken van het klachtenvrije oor waarna het zieke oor wordt geinspecteerd. De inspectie begint bij de oorschelp en achter het oor. Vervolgens inspecteert men met een otoscoop de gehoorgang, onder andere op zwelling, schilfering, roodheid, otorroe, vesiculae en erosies en het trommelvlies op ontstekingsverschijnselen en beschadigingen. Bij het trommelvlies is het belangrijk om te letten op de hamersteel en het lichtreflex (lichtreflex van Politzer), die dient te vallen in de inferior-anterieur kwadrant. 

Aanvullend onderzoek
Indien de klachten >3 weken aanhouden kan er aanvullend onderzoek worden gedaan doormiddel van materiaal afname voor een kweek op schimmels, gisten en bacteriën.

Behandeling en prognose
Mogelijk is reinigen alleen al voldoende om genezing te bewerkstelligen. Bij een medicamenteuze behandeling wordt de reiniging gevolgd door oordruppels die zuur en een corticosteroïd bevatten. Als de zwelling dusdanige toeneemt wat leidt tot vernauwing van de gehoorgang kan de arts tamponneren. Hierbij wordt er in het zieke oor een gaasje geplaatst wat met oordruppels vochtig wordt gehouden. Het gaasje werkt als een lontje en zorgt dat oordruppels de gehoorgang bereiken. Als de gehoorgang weer open is en de pijn weg trekt wordt het oor op de polikliniek gereinigd. Onderzoek meldt dat 79% van de patiënte geneest binnen drie weken.

Bronnenlijst

  1. Z. Otitis externa - Oorzaken, symptomen en behandeling | audibene.nl [Internet]. audibene.nl. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from: https://www.audibene.nl/nuttige-info/otitis-externa

  2. Otitis externa [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/otitis-externa#volledige-tekst-aanvullend-onderzoek 

  3. Otitis externa [Internet]. Farmacotherapeutischkompas.nl. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from:

    https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/otitis_externa

 

Otitis media
Otitis media (figuur 2), ookwel middenoorontsteking genoemd, wordt meestal veroorzaakt door een pathogeen (bacteriën of virussen) die via de neus-keelholte in het lichaam komt en zo in het oor kan zorgen voor een middenoorontsteking

Epidemiologie
Acute otitis media heeft een prevalentie van 20 per 1000 patiënten per jaar. Het kent een hoge(re) incidentie van 25 per 1000 per jaar (otitis media met effusie) in de leeftijdsgroep van 1 tot 4 jaar. Effusie wil zeggen dat er ook vochtophoping is.
Baby’s en peuters zijn een risicogroep omdat bij hun de oren en keel nog niet volledig ontwikkeld zijn en lopen hierdoor een groter risico op het vatten van een oorontsteking.

Anamnese
Kenmerken van otitis media zijn een rood, bomberend en/of niet-doorschijnend trommelvlies. De meest voorkomende klachten zijn acuut ontstane oorpijn en algemeen ziekzijn met koorts, prikkelbaarheid en nachtelijke onrust; soms kan als gevolg van een spontane trommelvliesperforatie een loopoor optreden. Naar deze symptomen zal er gevraagd worden tijdens de anamnese.

Lichamelijk onderzoek
Geschiedt middels een otoscoop waarbij het zieke oor wordt vergeleken met het gezonde oor. Let op:

  • Aspect van het trommelvlies en het lichreflex
  • Stand van het trommelvlies
  • Aanwezigheid van trommelvliesbuisjes, trommelvliesperforatie en/of een loopoor.

Ook goed om te weten is dat als een babynaar de oren grijpt of prikkelbaar is dit niet per definitie in verband staat met een ontsteking of andere afwijking van het oor.

Behandeling
De behandeling gaat uit naar een conservatief beleid met adequate pijnbestrijding. Als na drie dagen de pijn 
en/of koorts onvoldoende is afgenomen dan wordt er gestart met een antimicrobiële behandeling, bij voorkeur met amoxicilline. Bij risicogroepen of bij patiënte met forse systemische symptomen wordt er direct gestart met antimicrobiële behandeling.

Figuur 2: otitis media waarbij er een ontsteking van het middenoor is.

Bron: MSD Manual Professional Edition. 2021. Otitis Media (Chronic Suppurative) - Ear, Nose, and Throat Disorders - MSD Manual Professional Edition. [online] Available at: <https://www.msdmanuals.com/professional/ear,-nose,-and-throat-disorders/middle-ear-and-tympanic-membrane-disorders/otitis-media-chronic-suppurative> [Accessed 2 April 2021].

 

Bronnenlijst

  1. Frank van Balen, Balen Fvan. CBO-Richtlijn Otitis media bij kinderen in de tweede lijn [Internet]. Huisarts &amp; Wetenschap. [cited2021Mar23]. Available from: https://www.henw.org/artikelen/cbo-richtlijn-otitis-media-bij-kinderen-de-tweede-lijn  

  2. Otitis media met effusie bij kinderen [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/otitis-media-met-effusie-bij-kinderen

  3. Oorontstekingen Symptomen, oorzaken en diagnose [Internet]. Medtronic.com. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from: https://www.medtronic.com/nl-nl/patienten/aandoeningen/oorontsteking.html

  4. Otitis media acuta [Internet]. Farmacotherapeutischkompas.nl. 2021 [cited 23 March 2021]. Available from:

    https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/otitis_media_acuta