Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Hoofdpijn

Epidemiologie
Hoofdpijn is een van de meest voorkomende klachten in de huisartsenpraktijk, zowel bij volwassenen als kinderen. Echter gaan de meeste patiënten niet naar de huisarts met hoofdpijn. Hoofdpijn kan verschillende oorzaken hebben variërend van benigne tot levensbedreigend. In de algemene bevolking ligt de prevalentie van spanningshoofdpijn rond de 60%, en bij migraine ligt dat rond 15%. Voor de chronische vorm van diverse soorten hoofdpijn ligt de prevalentie tussen de 2 en 4%, waarbij naar schatting meer dan 50% medicatieovergebruikshoofdpijn heeft.

Etiologie en pathofysiologie
Spanningshoofdpijn
Er is weinig bekend over de pathofysiologie van spanningshoofdpijn. In tegenstelling tot wat de naam ‘spannings’-hoofdpijn doet denken, zijn spanning en spierspanning geen primaire oorzaken, maar kunnen deze wel verergerend werken. Spanningshoofdpijn is geen ernstige aandoening maar kan erg hinderlijk zijn. In tegenstelling tot bij migraine levert spanningshoofdpijn minder ziekteverzuim op. 

Migraine
Migraine is een neurovasculaire aandoening die gekenmerkt wordt door hevige, aanvalsgewijze hoofdpijn. Migraine leidt tot een grote mate aan ziekteverzuim. Migraine aanvallen kunnen de volgende fasen doorlopen:

  •  Fase 1: Prodromale verschijnselen
    •  Deze verschijnselen ontstaan enige uren tot een dag voorafgaand aan de migraineaanval. Ze kunnen bestaan uit:
      • Hyper- of hypoactiviteit
      • Depressieve gevoelens of een hypomane stemming
      • Trek in bepaalde voeding
      • Gapen
  • Fase 2: Aura
    • Bij 15-25% van de mensen wordt een aanval voorafgegaan door een aura (focaal neurologisch symptoom dat zich kan uiten in reversibele symptomen zoals visusstoornissen, eenzijdige tintelingen of doof gevoel in lippen, gelaat of hand). 
    • Migraine met aura zorgt, waarschijnlijk alleen bij vrouwen, een 2x verhoogd risico op een herseninfarct, migraine zonder aura niet.
  • Fase 3: Hoofdpijn
    • Deze fase volgt ≤ 1 uur na de start van de aura. De hoofdpijnaanvallen variëren in duur van 4 tot 72 uur en zijn gepaard met foto- en fonofobie, en tevens misselijkheid en braken. De hoofdpijn is meestal eenzijdig. 
  • Fase 4: Postdromale verschijnselen
    • Deze bestaan uit moeheid, geïrriteerdheid en depressieve gevoelens. Dit kan een dag aanhouden.

Medicatieovergebruiks-hoofdpijn
Deze hoofdpijn kan geïnduceerd worden door overmatig gebruik van pijnstillers (paracetamol en/of NSAID’s) ≥ 15 dagen per maand, of triptanen ≥10 dagen per maand gedurende een periode van 3 of meer maanden. De hoeveelheid medicatie is niet van belang

Clusterhoofdpijn
De precieze etiologie en pathofysiologie van clusterhoofdpijn zijn grotendeels onbekend. In 80-85% van de gevallen gaat het om een hoofdpijn die gedurende een periode meerdere keren optreedt maar daarna een pijnvrije interval kent. De duur van de clusters waarin de hoofdpijn optreedt variëert van weken tot maanden. Alcohol is een bekende uitlokkende factor van clusterhoofdpijn.

 

Anamnese
De anamnese bij hoofdpijn is vaak tijdrovend en kan meerdere consulten in beslag nemen. Indien van toepassing, maak gebruik van een hoofdpijndagboek.Vraag naar: 

  • De aard, ernst, tijdstip van de dag, lokalisatie, patroon en duur van de hoofdpijn
  • Begeleidende symptomen (e.g. foto-, fonofobie, misselijkheid, braken)
  • Uitlokkende factoren (hormonaal, alcohol, drugs, leefstijl, spanning; bij kinderen moeite met lezen)
  • Visusstoornissen (arteriitis temporalis, acuut glaucoom)
  • (Zelf)medicatie i.v.m. medicatie overgebruikshoofdpijn 
    • Analgetica (paracetamol, NSAID’s, triptanen)
  • (Zelf)medicatie in verband met eventuele bijwerkingen, contra-indicaties, interacties:
    • Anticonceptie
    • Antidepressiva
    • Sint-janskruid
  •  Gedrag tijdens een hoofdpijnaanval:
    • Radeloos rondlopen en bewegingsdrang (clusterhoofdpijn)
    • Bedrust (migraine)
  • Cafeïnegebruik (cola, koffie, thee, icetea, chocolade, energiedrank)
  • Mate van belemmering in het dagelijks functioneren
  • Zorgen, ongerustheid, specifieke vragen en verwachtingen van de patiënt
  • Bij kinderen: drinkgedrag, slaapgedrag, reisziekte, buikpijn.

Verder moet er bij de anamnese gelet worden op alarmsymptomen die kunnen wijzen op een ernstig onderliggende oorzaak (tabel 1).

Alarmsymptomen Prijs
Nieuwe hoofdpijn/migraine ≥ 50 jaar; Hoofdpijn < 6 jaar;Hoofdpijn met tekenen van drukverhoging/visusdaling; ochtendhoofdpijn en/of -braken niet gerelateerd aan de hoofdpijn; Persoonlijkheidsveranderingen/achteruitgang schoolprestaties; meningeale prikkeling, insulten, migraine aura steeds aan dezelfde kant; Nieuwe hoofdpijn bij patiënt met kanker; Progressie van hoofdpijn. Hersentumor (of metastasen), hersenbloeding of herseninfarct.
HIV-positiviteit of immunodeficiëntie; Hoofdpijn met koorts (en/of gedaald bewustzijn/uitval/insulten). Hersenabces of mening(oencephal)itis.
Leeftijd ≥ 50 jaar, nieuwe hoofdpijn, pijn temporaal en/of orbitaal; Visusklachten Arteriitis temporalis of acuut glaucoom
Hoofdpijn in zwangerschap Pre-eclampsie of sinustrombose
Hoofdpijn na trauma capitis; Neurologische uitval, insulten; Gebruik orale anticoagulantia. Sub-/epiduraal hematoom
Hevige hoofdpij, (per)acuut, hypertensie, visusdaling en/of verwardheid Subarachnoïdale bloeding of hypertensieve encefalopathie

Tabel 1: alarmsymptomen bij hoofdpijn.

 

Differentiaal diagnose
Spanningshoofdpijn

  • Overlap met migraine
  • Medicatieovergebruikshoofdpijn

Migraine

  • Overlap met spanningshoofdpijn
  • Medicatieovergebruikshoofdpijn
  • Beroerte

Medicatieovergebruiks-hoofdpijn

  • Hoofdpijn door cafeïne
  • Spanningshoofdpijn
  • Migraine

Clusterhoofdpijn

  • Intracerebrale processen of vaatafwijkingen
  • trigeminusneuralgie

 

Lichamelijk onderzoek
Bij de volgende indicaties:

  • Neurologisch onderzoek bij chronische hoofdpijn (>15 dagen per maand) en voor het uitsluiten van ernstige aandoeningen.
  • Bloeddrukmeting bij patiënten > 50 jaar om maligne hypertensie uit te sluiten.
  • Bij zwangere vrouwen (ter uitsluiting van pre-eclampsie of HELLP)
  • Verschijnselen van clusterhoofdpijn tijdens een aanval (bijv. Rood, tranend oog, verstopte neus of loopneus, hangend ooglid of pupilvernauwing.)

 

Aanvullend onderzoek

  • Een hoofdpijndagboek kan inzicht geven in de ernst en frequentie van hoofdpijn, net als uitlokkende factoren en de effectiviteit van medicatie.
  • Beeldvormend onderzoek heeft geen aanvullende waarde bij afwezigheid van alarmsymptomen. 

 

Behandeling
Spanningshoofdpijn

  • Niet medicamenteus: adviseer een gezonde leefstijl en een goede balans tussen belastbaarheid en belasting.
  • Medicamenteus: kortdurende behandeling met paracetamol of NSAID als de hoofdpijn frequent optreedt (1-15 dagen per maand) 

Migraine (op basis van volwassenen)

  • Niet medicamenteus: overweeg gedragspsychologische interventie als de klachten aanhouden ondanks preventieve medicatie in combinatie met aanvalsbehandeling
  • Medicamenteus
    • Aanvalsbehandeling: 
      • Stap 1: Paracetamol en/of NSAID eventueel in combinatie met een anti-emeticum.
      • Stap 2: Triptaan (eventueel neusspray of subcutane injectie)
  • Preventief (te overwegen bij ≥ 2 aanvallen per maand): 
    • Stap 1: Bètablokker: 100mg metoprolol 1-2dd (evt. Propanolol 1-2dd)
    • Stap 2: Bij onvoldoende werking of contra indicatie bètablokker topiramaat of valproïnezuur. 
    • Stap 3: Amitriptyline
  • Verwijzen wanneer de migraine plotseling van karakter verandert of de aanvalsfrequentie toeneemt, bij chronische migraine (≥ 15 dagen/maand), bij falen van stap 3 van de medicamenteuze behandeling)

Medicatieovergebruikshoofdpijn

  • Staken alle analgetica gedurende 3 maanden
  • Verwijzen indien de behandeling niet lukt of niet haalbaar is. 

Clusterhoofdpijn

  • Altijd verwijzen naar neuroloog of hoofdpijnpolikliniek
  • 100% O2 7-14L/uur gedurende 15 minuten óf 6mg sumatriptan subcutaan (evt. 1x herhalen na 1 uur) ‘of 20mg per neusspray, 1 spray in 1 neusgat (evt. 1x herhalen na 2 uur)

 

Prognose 
Alhoewel hoofdpijn significant invloed kan hebben op het dagelijks functioneren kennen de primaire oorzaken voor hoofdpijn geen verkorte levensduur. 

 

Bronnenlijst

  1. Neurologie Centrum Amsterdam [Internet]. Neurologiecentrum.nl. 2020 [cited 9 December 2020]. Available from: https://www.neurologiecentrum.nl/migraine-symptomen 

  2. Hoofdpijn [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2020 [cited 9 December 2020]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn#volledige-tekst 

  3. NHG-Standaard Hoofdpijn (derde herziening) [Internet]. Huisarts & Wetenschap. 2020 [cited 9 December 2020]. Available from: https://www.henw.org/artikelen/nhg-standaard-hoofdpijn-derde-herziening 

  4. Vermeulen M. Alarmsymptomen bij hoofdpijn. Bijblijven. 2013;29(1):32-37.

  5. [Internet]. Catharinaziekenhuis.nl. 2020 [cited 9 December 2020]. Available from: https://www.catharinaziekenhuis.nl/files/Verwijzer/Verwijzer_1ste_lijns/HaCa/PDF/Regionale_Transmurale_Afspraken/RTA_Hoofdpijn.pdf