GRATIS VERZENDING vanaf €75,-

COPD

Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een chronische longziekte waarbij er sprake is van een veelal irreversibele luchtwegobstructie door abnormale ontstekingsreacties in de longen. Roken is de belangrijkste oorzaak van COPD.

Epidemiologie
Naar schatting zijn er bijna 585.000 mensen met COPD in Nederland. In de huisartsenpraktijk wordt de prevalentie geschat op 2,4% bij mannen en 1,7% bij vrouwen. De prevalentie neemt toe met de leeftijd, en COPD komt vaker voor bij mensen met een lagere opleiding.  

Etiologie en pathogenese
Roken is de belangrijkste oorzaak van COPD, waarbij het risico toeneemt naarmate iemand langer en meer rookt. Naar schatting krijgt 10-15% van de rokers de diagnose COPD. Meeroken is ook een belangrijke risicofactor. Van alle mensen die COPD hebben, heeft echter niet iedereen gerookt. Andere oorzaken zijn veelvuldige inhalatie van fijnstof of schadelijke gassen en dampen.
COPD is een verzamelnaam voor longemfyseem en chronische bronchitis. Schadelijke stoffen zoals rook of fijnstof zorgen voor een chronische ontsteking van de bronchiën (chronische bronchitis), wat leidt tot zwelling van de slijmvliezen en een toename in mucus productie. Ook kan dit de alveoli aantasten, wat resulteert in beschadiging of vergroeiing van de alveoli (longemfyseem). Door het verlies van alveoli is er verminderde uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide, wat kan leiden tot hypoxie en hypercapnie. Daarnaast worden de longen minder elastisch, waardoor de lucht moeilijker uit de longen komt en er dus meer lucht achterblijft na uitademing (air trapping). Op de lange termijn kan dit leiden tot pulmonale hypertensie, en uiteindelijk tot rechter ventrikel hypertrofie en hartfalen.

Figuur 1: pathofysiologie bij COPD.

Bron: MedicoHelp. 2021. Klinische revalidatie Spanje. [online] Available at: <https://medicohelp.nl/specialismen/long/copd-revalidatie/> [Accessed 27 March 2021].

 

In een klein deel van de COPD gevallen is de oorzaak een genetische afwijking, namelijk het tekort aan alfa-1-antitrypsine (AAT). AAT deficiëntie is een autosomaal recessieve aandoening. AAT is een eiwit wat wordt gemaakt in de lever, en betrokken is bij het afweersysteem tegen ontstekingen. Een tekort aan AAT resulteert in onvoldoende bescherming tegen ontstekingen, wat leidt tot schade aan longweefsel. AAT deficiëntie kan ook tot schade aan andere organen leiden, voornamelijk de lever.

 

Anamnese

  • Luchtwegklachten: dyspneu, productieve hoest (in de ochtend), piepende ademhaling
  • Frequentie van de klachten, klachtenvrije periodes
  • Koorts, gewichtsverlies, spierverlies
  • Invloed van de klachten op het functioneren, zowel overdag als 's nachts, en op lichamelijke inspanning
  • Risicofactoren: rookhistorie, blootstelling aan fijnstof, rook, gassen of dampen
  • Voorgeschiedenis van longproblemen
  • Medicatie die invloed hebben op de longen
  • Familieanamnese

Differentiaal diagnose

  • Astma
  • Pneumonie
  • Acute bronchitis
  • Hartfalen
  • Maligniteit
  • Longembolie
  • Obstructief slaapapneu syndroom
  • Restrictieve longaandoening
  • Interstitiële longaandoening
  • Bronchiëctasieën

 

Lichamelijk onderzoek

  • Let op tekenen van dyspneu: houding patiënt, gebruik hulpademhalingsspieren, getuite lippen, verhoogde ademfrequentie, thoraxstand, cyanose.
  • Percuteer de longen: let op hypersonore percussie en laagstaande longgrenzen.
  • Ausculteer hart en longen: let op een verlengd expirium, piepen of crepitaties.
  • Meet lengte en gewicht om gewichtsverlies te monitoren.

 

Aanvullend onderzoek
Bij verdenking op COPD wordt een diagnostische spirometrie uitgevoerd. Bepaal de FEV1, FVC en flow-volumecurve.

  • Een normale FEV1/FVC-ratio sluit na bronchusverwijding COPD uit, dit in tegenstelling tot astma.
  • Een FEV1/FVC-ratio < 70% na bronchusverwijding past bij een persisterende obstructie.
  • Op basis van de FEV1 wordt de ernst van de COPD geclassificeerd, volgens de GOLD classificatie (figuur 2).

Figuur 2: de GOLD classificatie voor de ernst van COPD.

Bron: Ntvg.nl. 2021. Medicamenteuze interventie bij COPD | Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. [online] Available at: <https://www.ntvg.nl/artikelen/medicamenteuze-interventie-bij-copd/volledig> [Accessed 27 March 2021].

 

Behandeling
COPD is niet te genezen. Er zijn echter wel mogelijkheden om de klachten te verminderen, en de ziekteprogressie te vertragen.

Niet-medicamenteus

  • Stoppen met roken.
  • Voldoende lichaamsbeweging.
  • Gezonde voeding.
  • Ademhalingsoefeningen bij blijvende kortademigheid, eventueel bij een fysiotherapeut.

Medicamenteus

  • Jaarlijkse influenzavaccinatie.
  • Behandel klachten met luchtwegverwijders. Begin met een kortwerkende luchtwegverwijder, en stap bij onvoldoende respons over op een langwerkende luchtwegverwijder als onderhoudsbehandeling.
  • Indien patiënten ondanks een onderhoudsbehandeling ≥2 ernstige exacerbaties per jaar ontwikkelen, kun je overwegen om een inhalatie corticosteroïd toe te voegen aan de onderhoudsbehandeling. Het is belangrijk om te evalueren of het aantal exacerbaties daadwerkelijk afneemt, anders moet de behandeling worden gestaakt i.v.m. een verhoogd risico op pneumonie bij het gebruik van corticosteroïden.
  • Een onderhoudsbehandeling met antibiotica wordt niet in de eerste lijn gegeven, en vooralsnog alleen aan bepaalde hoog risicopatiënten gegeven.

COPD exacerbatie
Onder andere luchtweginfecties of inhalatie van stof of rook kunnen tot een exacerbatie leiden, al is er bij een deel van de exacerbaties geen duidelijke oorzaak aan te tonen.

  • Bij een niet-ernstige exacerbatie wordt de maximale dosis kortwerkende luchtwegverwijders gegeven, eventueel in combinatie met prednison oraal.
  • Bij ernstigere exacerbaties wordt salbutamol en ipratropium per vernevelaar gegeven, orale corticosteroïden, en zuurstofsuppletie.
  • Bij ernstige COPD moet je overwegen om een streefsaturatie van 90-92% aan te houden, vanwege het risico op hypercapnie.
  • Antibiotica wordt alleen op indicatie gegeven.

 

Prognose
De prognose van COPD verschilt erg per stadium en per persoon. Patiënten met milde COPD kunnen vaak lang zonder ernstige klachten leven, dit in tegenstelling tot patiënten met ernstige COPD, wie soms rolstoelgebonden zijn en constante zuurstofsuppletie nodig hebben. De laatste fase van COPD is erg zwaar, waarin de klachten snel progressief toenemen. Dit wordt de palliatieve fase genoemd.

 

Bronnenlijst

  1. NHG standaard COPD. NHG-richtlijnen. April 2015. Beschikbaar via: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/copd#volledige-tekst. Geraadpleegd op 19 maart 2021. 

  2. COPD Cijfers & Context. Volksgezondheidenzorg.info. Beschikbaar via: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/copd/cijfers-context/huidige-situatie. Geraadpleegd op 19 maart 2021.

  3. Global Strategy for the Diagnosis, Management and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease 2020 Report. Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease. Beschikbaar via: https://goldcopd.org/wp-content/uploads/2019/12/GOLD-2020-FINAL-ver1.2-03Dec19_WMV.pdf. Geraadpleegd op 19 maart 2021.

  4. Exacerbatie COPD. Het Acute Boekje. 17 mei 2017. Beschikbaar via: https://www.hetacuteboekje.nl/hoofdstuk/longgeneeskunde/exacerbatie_copd.html. Geraadpleegd op 19 maart 2021.