Leukopenie en leukocytose

Leukocyten, of witte bloedcellen, zijn een belangrijk onderdeel van ons immuunsysteem.Er zijn verschillende soorten witte bloedcellen (tabel 1) met elk een andere functie: neutrofielen, basofielen, eosinofielen, lymfocyten en monocyten (figuur 1). Normaal gesproken is het aantal witte bloedcellen in ons lichaam goed gereguleerd. Het is ook mogelijk om te veel witte bloedcellen (leukocytose) of te weinig (leukopenie) te hebben. Leukocytose wijst vaak op een infectie, verhoogde activiteit van het immuunsysteem of een maligniteit. Leukopenie is een teken van een verzwakt immuunsysteem en kan je hierom vatbaar(der) zijn voor infecties. Verder kan leukopenie veroorzaakt worden door medicatie en chemotherapie. 
Een verhoogd aantal neutrofielen wordt ook gezien tijdens zwangerschap, bij rokers, bij topsporters en na administratie van corticosteroïden. Ook chronische ontstekingen zoals reumatoïde arthritis, IBS en vasculitiden kunnen neutrofilie veroorzaken. Verder kan het een teken zijn van necrose. De koorts en leukocytose die op kunnen treden na een myocardinfarct zijn hier een voorbeeld van. In dit geval hoeft er dus geen infectie te zijn. 
Eosinofilie komt voor bij allergieën zoals hooikoorts, eczeem, astma, en bij parasitische infecties. Een verhoogd aantal basofielen kan duiden op een myeloproliferatief probleem, bijvoorbeeld CML. Monocytose wordt gezien bij bacteriële infecties zoals tuberculose en infectieuze endocarditis, en bij myelodysplasie. Lymfocytose kan duiden op een virale infectie zoals CMV, EBV en HIV. Verder komt het voor bij tuberculose, toxoplasmose en CLL. 
Hyperleukocytose met leukostase of hyperglobulinemie kan hyperviscositeit veroorzaken. Dit kan voorkomen bij leukemieën en hematologische ziektebeelden. Het moet snel behandeld worden om embolieen en schade aan organen te voorkomen.

Celtype Normaalwaarde
Neutrofielen 1,5 - 7,5 x 10ˆ9/liter.
Basofielen 0 - 0,2x10ˆ9/ liter.
Eosinofielen 0,1 - 0,5 x 10ˆ9/liter.
Monocyten 0,1 - 1,0 x 10ˆ9/liter.
Lymfocyten 1,0 - 3,5 x 10ˆ9/liter.

Tabel 1: normaalwaarden voor de witte bloedcellen. De interpretaties kunnen per ziekenhuis verschillen.


Figuur 1: witte bloedcellen differentiatie.

Bron: Riley, L. and Rupert, J., 2021. Evaluation of Patients with Leukocytosis. [online] Aafp.org. Available at: <https://www.aafp.org/afp/2015/1201/p1004.html>


Etiologie (tabel 2)

Leukocytose Leukopenie
Infecties (bacterieel, viraal, parasitisch) Medicatie
Maligniteit: ALL, AML, CLL, CML, Hodgkin/non-Hodgkin, carcinomen Chemotherapie
Necrose: MI, trauma Congenitaal
Ontsteking: rheumatoide arthritis, jicht, sarcoidose Autoimmuun
Medicatie: cortico’s, lithium Ernstige infecties
Sport
Zwangerschap
Roken
Congenitaal
Acute bloeding, hemolyse
Allergieen: hooikoorts, eczeem, astma

Tabel 2: oorzaken van leukocytose en leukopenie.

 

Anamnese

  • Algemene anamnese:
    • B symptomen
    • Vermoeidheid
    • Infecties
    • Koorts
    • Gewichtsverlies
    • Eetlust
    • Nachtzweten
    • Stemmingsveranderingen
    • Buikpijn (splenomegalie)
  • Gewrichtsklachten: ochtendstijfheid, startstijfheid, pijn, zwelling, roodheid
  • Spierklachten: pijn, krachtsverlies, kramp, afname spiermassa 
  • Tekenen van leukostase: duizeligheid, visus- en gehoorstoornissen, somnolentie, hoofdpijn, insulten, dyspnoe, trombose
  • Hematologische anamnese: blauwe plekken, bleekheid, puntbloedingen, lymfeklieren, nachtzweten, botpijn
  • Medische voorgeschiedenis, medicatie, roken 

 

Lichamelijk onderzoek
Voer een algemeen screenend onderzoek uit: bloeddruk, temperatuur, algemene inspectie, hart, longen. Palpeer hierbij lever en milt en let op hepatosplenomegalie. Op basis van je differentiaal diagnose kan je het lichamelijk onderzoek specificeren.

 

Aanvullend onderzoek 
Een bloedonderzoek kan leukopenie en leukocytose bevestigen/uitsluiten. Aangezien zowel leukocytose als leukopenie een aanwijzing voor infectie kunnen zijn, is het handig om infecties uit te sluiten/te onderzoeken. Verder kan er gekeken worden naar de verhouding tussen verschillende soorten witte bloedcellen. Bij verdenking op maligniteit wordt een beenmergpunctie gedaan. 

 

Behandeling
Behandeling van de onderliggende oorzaak.

Behandeling van hyperviscositeit door leukocytose
Intraveneuze vloeistof en medicatie (chemotherapie of corticosteroïden) om het aantal witte bloedcellen naar beneden te brengen.

 

Prognose
Dit is afhankelijk van de oorzaak

 

Bronnenlijst

  1. Clark M, Kumar P. Kumar & Clark clinical medicine. Edinburgh: Elsevier Saunders; 2016.

  2. Riley L, Rupert J. Evaluation of Patients with Leukocytosis [Internet]. Aafp.org. 2021 [cited 12 April 2021]. Available from: https://www.aafp.org/afp/2015/1201/p1004.html

  3. Hazenberg M, Biemond B. Hyperleukocytose en hyperviscositeit | AMC Hematologie [Internet]. Www2.hematologie-amc.nl. 2021 [cited 13 April 2021]. Available from: https://www2.hematologie-amc.nl/JHM-HHV-115_Hyperleukocytose_viscositeit

  4. Zoek een test | NVKC [Internet]. Nvkc.nl. 2021 [cited 14 April 2021]. Available from: https://www.nvkc.nl/zoek-een-test/