GRATIS VERZENDING vanaf €75,-

Mastitis

Mastitis (figuur 1) is een infectie van de borsten. Borstinfecties zijn de meest voorkomende goedaardige aandoeningen van de borst tijdens de zwangerschap of in de kraamperiode. De globale prevalentie van lactatie-gerelateerde mastitis ligt tussen de 1 en 10% en kan zelfs de hoogte van 33% bereiken. Ook de incidentie heeft globaal een range van tussen de 2 en 25%.

Mastitis komt het vaakst lactatie-gerelateerd voor. Dus bij vrouwen in de periode dat zij borstvoeding geven. Echter kan mastitis ook niet-lactatie gerelateerd voorkomen. In dat geval gaat het om periductale mastitis of idiopathische granulomateuze mastitis (IGM). Inflammatoire aandoeningen van de borst worden veroorzaakt door infecties, auto-immuunziekten of door een lichaamsvreemde reactie op geëxtravaseerde keratine of secreties.


Figuur 1: een gezonde borst en een borst met mastitis.

Bron: What to Expect. 2021. Mastitis While Breastfeeding: Causes, Symptoms & Treatments. [online] Available at: <https://www.whattoexpect.com/mastitis.aspx> [Accessed 9 April 2021].

Lactatie-gerelateerde bacteriële mastitis ontstaat typisch gedurende de eerste maand van borstvoeding en wordt veroorzaakt door een lokale bacteriële infectie wanneer de borst daar het meest vatbaar voor is, dankzij kleine kloofjes en fissuren die ontstaan in de tepels. De ontsteking wordt veroorzaakt door stase van de melk in de melkgangen. De stase zelf kan een ontstekingsreactie veroorzaken waardoor koorts ontstaat, of de tepelkloven kunnen ten grondslag liggen. Bij een acuut begin van de symptomen is de infectieuze oorzaak via de tepelkloven het meest waarschijnlijk. Via de kloofjes in de tepel dringen Staphylococcus Aureus (in ⅔ van de gevallen) of, minder vaak, streptokokken het borstweefsel binnen. De borst wordt erythemateus en pijnlijk, waarbij er vaak koorts aanwezig is. Bij de aanvang van mastitis is er vaak maar 1 ductaal systeem van de borst betrokken. Als dit onbehandeld blijft, breidt de infectie uit over de totale borst. Als Staph Aureus de veroorzaker is, zal uitbreiding van de infectie in de vorm van 1 of meerdere abcessen zijn. Als Streptokokken de veroorzakers zijn, zal uitbreiding van de infectie in de vorm van cellulitis zijn. Andere veroorzakers zijn Beta Haemophilus en Escherichia Coli. Risicofactoren voor het ontstaan van lactatie-gerelateerde mastitis zijn: mastitis in de voorgeschiedenis, tepelkloven en fissuren, inadequate melkdrainage, maternale stress, onvoldoende slaap, te strak zittende bh’s en gebruik van antischimmel tepelcrème.
Periductale mastitis is een goedaardige aandoening die het meest voorkomt bij vrouwen in de reproductieve levensfase. De oorzaak ervan is onduidelijk, maar literatuur wijst uit dat er een mogelijk verband is met roken.

Idiopathische granulomateuze mastitis is een zeldzame en goedaardige aandoening die tot uitting komt bij premenopauzale vrouwen, kort na een zwangerschap. Er is weinig bekend over de oorzaak, maar de aandoening wordt vaak verward met maligniteit van de borst.

 

Anamnese

Tijdens de anamnese specifieke aandacht voor:

  • Het verloop van de lactatie
  • Symptomen unilateraal/ bilateraal
  • Subjectief gevoel of wat patiënt heeft gezien
  • Maligniteit in de voorgeschiedenis
  • Klachten gerelateerd aan de cyclus
  • Gekrabd door een kat
  • Voorgeschiedenis: Raynaud’s fenomeen, de ziekte van Mondor of granulomateuze aandoening zoals sarcoïdose
  • Eerder eenzelfde episode doorgemaakt
  • Roken

Verder moet er gelet worden op de volgende symptomen:

  • Koorts (bij 50-66% van de vrouwen)
  • Koude rillingen
  • Hyperesthesie
  • Gelokaliseerde pijn, zwelling en roodheid van de borst
  • Bij een borstabces kan deze fluctuerend, pijnlijk en als vaste zwelling voelbaar zijn

Differentiaal diagnose

  • Stase van moedermelk
  • Verstopte duct met of zonder blaar
  • Vet necrose
  • Tuberculose
  • Vasospasme van de tepel
  • Raynaud’s fenomeen van de tepel
  • Geruptureerde borst cyste
  • Necrotiserende fasciitis obv Groep A streptokok
  • Galactokele
  • Mammacarcinoom
  • Mastalgie
  • Ductale infectie (ductale candidiasis of candidosis)
  • Subareolair absces
  • Sarcoïdose
  • Ziekte van Mondor (superficiale flebitis van de borstwand)
  • Granulomateuze ziekte
  • Kattenkrabziekte 
  • Costochondritis

 

Lichamelijk onderzoek

Vrouwen kunnen algehele malaise vertonen. Er moet specifiek aandacht zijn voor de ontsteking, waarbij men let op:

  • Gelokaliseerde pijn, zwelling en roodheid van de borst.
  • Een vast aanvoelende zwelling
  • Zit het vast aan de borstspier? Beoordeel dit middels tractie
  • Bij een borstabces: fluctuatie, pijn en vastzittendheid

 

Aanvullend onderzoek

Een kweek van de moedermelk wordt pas overwogen indien antibiotica niet binnen 48 uur verbetering geeft. Kweken is problematisch, aangezien er veel asymptomatische kolonisatie is, waarbij de gekweekte bacterie of schimmel niet eenduidig als veroorzaker kan worden aangewezen. Bovendien is het kweken van melk moeilijk, omdat er juist in de aangedane melkwegen stase is. Hierdoor wordt voor de kweek vaak melk verkregen uit de melkgangen die niet besmet zijn.

Verder bestaat er een link van IgM antilichamen en hyperprolactinemie. Echter, wordt screening hierop niet aangeraden.

 

Behandeling

De meeste gevallen van lactatie-gerelateerde mastitis zijn goed, dan wel makkelijk te behandelen. De behandeling omvat in de eerste plaats het tegengaan van de stase door borstvoeding te continueren of de borst te ledigen met een pompje. Hierbij gelden de volgende adviezen:

  • Frequent voeden (of kolven bij voorkeur daarvoor)
  • Begin de voeding aan de pijnlijk borst. Eventueel voor toeschietreflex starten aan niet-aangedane borst.
  • Gebruik voorafgaand aan de voeding warme kompressen voor dilatatie van de melkgangen.
  • Gebruik na de voeding zo nodig ijskompressen als pijnstilling.
  • Doorgaan met de borstvoeding is essentieel voor de genezing en onschadelijk voor het kind; stoppen werkt abcedering in de hand.

Behandeling met antibiotica wordt geïndiceerd bij:

  • Indien de klachten bij goede ontlediging van de aangedane borst niet na 24 uur verminderen.
  • Bij acuut begin van de klachten met koorts of algemeen ziek zijn in de aanwezigheid van tepelkloven.

De antibiotica van keuze zijn:

  • Flucloxacilline 500 mg 3 dd gedurende 7 dagen.
  • Bij overgevoeligheid: erythromycine 500 mg 3 dd gedurende 7 dagen.

Verder kan paracetamol of een NSAID worden gebruikt als pijnstilling, aangezien dit gering overgaat in de borstvoeding (NSAID gaat niet over in borstvoeding).

De moedermelk blijft dus veilig voor de gezonde, a-terme geboren baby. Stoppen met borstvoeding tijdens mastitis zorgt voor toename van de stuwing, vertraagt het oplossen van de infectie en kan de pijn verergeren. Als de symptomen van mastitis blijven bestaan, is evaluatie voor een postpartum abces in de borst geïndiceerd. Symptomen van een abces in de borst zijn vergelijkbaar met die van mastitis, maar een fluctuerende massa in de borst is daarbij aanwezig. Aanhoudende koorts na het starten van antibiotica voor mastitis kan een abCes doen vermoeden. Behandeling voor een abces omvat chirurgische drainage van het abces in combinatie met antibiotica.

 

Prognose

De prognose van lactatie-gerelateerde mastitis is goed: veruit de meeste patiënten genezen zonder problemen met adequate behandeling.

 

Bronnenlijst

  1. Boakes E, Woods A, Johnson N, Kadoglou N. Breast Infection: A Review of Diagnosis and Management Practices. Eur J Breast Heal. 2018;(12):136–43. 
  2. Jahanfar S, Ng CJ, Teng CL. Antibiotics for mastitis in breastfeeding women. Sao Paulo Med J. 2016;134(3):273. 
  3. Foxman B, D’Arcy H, Gillespie B, Bobo JK, Schwartz K. Breastfeeding Women in the United States. Am J Epidemiol. 2002;155(2):103–14. 
  4. Hicken NF, Taylor R V. Acute mastitis. Am J Surg. 1940 Mar 12;48(3):553–60. 
  5. Kumar, Abbas, Aster. Inflammatory Disorders. In: Robbins & Cotran | Pathologic Basis of Disease. ninth. 2015. p. 1046–8. 
  6. Beentjes M, Weersma R, Koch W, Offringa A, Verduijn M, Mensink P, et al. Zwangerschap en kraamperiode | NHG-Richtlijnen. 2012. 
  7. Betzold CM. An Update on the Recognition and Management of Lactational Breast Inflammation. J Midwifery Women’s Heal. 2007;52(6):595–605. 
  8. Daelmans M, Dekker J, Kramer M, Remmen R. Mamma en oksel. In: Fysische Diagnostiek. 2nd ed. 2015. p. 118–25.