Always laugh when you can, it is cheap medicine.

Home » Coschappen » Gynaecologie en verloskunde » Ovariumcarcinoom

Ovariumcarcinoom

Etiologie en epidemiologie
In Nederland krijgen ongeveer 1000 vrouwen de diagnose ovariumcarcinoom per jaar, de meeste zijn tussen de 55 en 80 jaar oud. De lifetime prevalentie om ovariumcarcinoom te krijgen tot 70-jarige leeftijd is 0,7%. Risicofactoren zijn vroege menarche, nullipariteit, late menopauze, hogere leeftijd, positieve familieanamnese. Gebruik van hormonale anticonceptie kan het risico verlagen. 
Er zijn globaal drie vormen van ovariumcarcinoom:

  • Bij ongeveer 80 tot 90% gaat het om epitheliale ovariumcarcinoom of adenocarcinoom. 
  • Bij 5 tot 8% gaat het om gonadale stromaceltumoren
  • Zeldzamer is de kiemceltumor (onrijpe eicellen in het ovarium). Deze vorm komt vooral bij jonge meisjes voor. 

Ten tijde van de diagnose van ovariumcarcinoom heeft ruim 70% van de vrouwen een carcinoom in een gevorderd stadium (IIb tot IV), met een 5-jaars overleving van minder dan 40%. Er wordt aangenomen dat 5-15% van de ovariumcarcinomen erfelijk wordt veroorzaakt, met de meest bekende predispositiegenen BRCA1 en BRCA2. Bij een BRCA1 mutatie is er 30-60% kans op ovariumcarcinoom, bij BRCA2 is dit tussen de 16-27%. 

Ovariumcarcinoom metastaseert vrij vroeg intraperitoneaal, door de continue stroom van peritoneale vloeistof langs de ovaria. Door de vroege (micro)metastasering kan onderscheid tussen daadwerkelijk vroeg stadium en subklinisch stadium III alleen worden gemaakt door uitgebreide en consequent uitgevoerde chirurgische stadiering. 

 

Anamnese

Let tijdens anamnese altijd op de alarmsymptomen van een maligniteit, zoals koorts, pijn, (nacht)zweten en afvallen. Symptomen die zouden kunnen wijzen op ovariumcarcinoom zijn: opgeblazen gevoel in de buik, vol gevoel, misselijkheid, bekken- of buikpijn, polyurie, obstipatie, vermoeidheid, onbedoeld gewichtsverlies. Ook een acute buik kan mogelijk worden veroorzaakt bij een ovariumcarcinoom door mogelijke ovarium torsie.

Verder is het belangrijk om een indruk te krijgen van de etiologie die kan spelen bij de patiënte. Hierbij let je op de familieanamnese, pubertijd en seksuele anamnese.

Differentiaal diagnose

 

Lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek

Bij het gynaecologisch onderzoek worden de in- en uitwendige geslachtsorganen onderzocht, waarbij volgens een vaginaal toucher gevoeld kan worden naar de grootte en ligging van de baarmoeder en eierstokken.

De echografie van de ovaria kan via de vagina of uitwendig via de buik, dan kan er een biopsie of punctie genomen worden voor de patholoog. Verder wordt er bloedonderzoek gedaan naar de biomarker CA-125, deze is verhoogd in ongeveer 80% van de vrouwen met ovariumcarcinoom. Daarnaast kan ook b-hCG, LDH of alfa-fetoprotiëne gebruikt worden als marker. Echter, zijn deze nooit 100% sensitief. Ook kan er een onderzoek worden gedaan naar de betrokkenheid van BRCA1/2-genen. Tot slot, kan bij hoge verdenking een CT-scan of MRI-scan worden gemaakt om eventuele uitzaaiingen in kaart te brengen. 

 

Behandeling

De behandeling van ovariumcarcinoom is afhankelijk van het stadium waarin de tumor zich bevindt:

  • Stadium 1: de tumor zit in 1 of beide eierstokken. 
  • Stadium 2: de tumor is doorgegroeid in andere organen in het kleine bekken
  • Stadium 3: er zijn uitzaaiingen in de buikholte buiten het kleine bekken
  • Stadium 4: er zijn uitzaaiingen ergens anders in het lichaam, bijvoorbeeld in de longen

Als de stadiering nog niet compleet duidelijk is, maar gedacht wordt aan een laag stadium kan tijdens een proeflaparotomie de tumor verwijderd worden. Indien er geen duidelijke uitzaaiingen zijn gevonden, wordt een stadieringsoperatie verricht, hierbij wordt weefsel van de baarmoeder, andere ovarium, omentum majus en de lymfeklieren langs de aorta genomen met biopten. Als uitzaaiingen worden geconstateerd kan een debulking operatie plaatsvinden, waarbij het nodig kan zijn om de baarmoeder, ovaria, omentum majus en soms ook een deel van de darm, milt, bekleding middenrif of buikvlies te verwijderen. Voor vrouwen in een verder gevorderd stadium kan eerst chemotherapie worden gegeven, dan een interval debulking operatie, waarna de resterende chemothepie kuren worden toegediend. 

 

Prognose

De overlevingskansen zijn de afgelopen 30 jaar sterk toegenomen. Laag stadium ovariumcarcinoom (I-IIa) heeft een 5-jaars overleving van ongeveer 75%, terwijl dit ongeveer 40% is voor vrouwen met een hogere stadiering. 

 

Bronnenlijst

  1. Oncoline.nl. 2020. Oncoline. [online] Available at: <https://www.oncoline.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&id=38603&richtlijn_id=973> [Accessed 17 December 2020].
  2. Kanker.nl. 2020. Eierstokkanker / Ovariumcarcinoom. [online] Available at: <https://www.kanker.nl/kankersoorten/eierstokkanker/wat-is/eierstokkanker> [Accessed 17 December 2020].
  3. Amc.nl. 2020. Ovariumcarcinoom (Eierstokkanker). [online] Available at: <https://www.amc.nl//web/specialismen/kanker-cancer-center-amsterdam/oncologie-1/ovariumcarcinoom-eierstokkanker.htm> [Accessed 17 December 2020].
  4. kanker, A. and familiair), E., 2020. Erfelijk En Familiaire Eierstokkanker | AVL. [online] Avl.nl. Available at: <https://www.avl.nl/alles-over-kanker/kankersoorten/eierstokkanker-erfelijk-en-familiair/> [Accessed 17 December 2020].
  5. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. 2020. BRCA1 & BRCA2 Genes: Risk For Breast & Ovarian Cancer. [online] Available at: <https://www.mskcc.org/cancer-care/risk-assessment-screening/hereditary-genetics/genetic-counseling/brca1-brca2-genes-risk-breast-ovarian> [Accessed 17 December 2020].
  6. Richtlijnendatabase.nl. 2020. Epitheliaal Ovariumcarcinoom - Startpagina - Richtlijn - Richtlijnendatabase. [online] Available at: <https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/ovariumcarcinoom/epitheliaal_ovariumcarcinoom_-_startpagina.html> [Accessed 17 December 2020].
  7. Budiana ING, Angelina M, Pemayun TGA. Ovarian cancer: Pathogenesis and current recommendations for prophylactic surgery. J Turk Ger Gynecol Assoc. 2019;20(1):47–54.