Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Endometriose

Endometriose is het voorkomen van een goed functionerend endometriumlijning buiten het cavum uteri. Er zijn een hoop verschillende plekken waar endometriose voor kan komen. Voorkeurslocaties zijn het cavum douglasi, septum rectovaginale peritoniale endometriose en endometriose van de blaas of darmen (figuur 1).

Figuur 1: locaties van endometriose.

Bron: Endometriose [Internet]. Antoniusziekenhuis.nl. 2018 [cited 2021 Jan 5]. Available from: https://www.antoniusziekenhuis.nl/endometriose 

 

Epidemiologie
Naar schatting heeft circa 10% van de vrouwen in de vruchtbare levensfase endometriose. Dit is ook een van de redenen dat deze aandoening vaak ondergediagnosticeerd wordt. De piekleeftijd waarop deze aandoening zich openbaart is rond de 25-40 jaar.

Etiologie
Risicofactoren voor het ontwikkelen van endometriose zijn: 

  • Geen kinderen hebben (zwanger zijn en borstvoeding geven zorgt voor bescherming vanwege de progestatieve stimulatie)
  • Geen anticonceptie die de menstruatie onderdrukt. (minder menstruaties zorgt voor minder kans op het ontwikkelen van endometriose)

Over de oorzaak zijn verschillende theorieën namelijk: 

  • Retrograde menstruatie
  • Hematogene/lymfatische verspreiding
  • Metaplasie vanuit mesotheel

Ongeveer 25% van de vrouwen die endometriose heeft is asymptomatisch en wordt de diagnose gesteld als toevalsbevinding bij bijvoorbeeld een apendectomie. 


Anamnese

Vaak betreft het vrouwen van vruchtbare leeftijd. Tijdens de anamnese zijn de meest voorkomende klachten makkelijk te onthouden met de 4D’s:

  • Dyschezie: spastisch bekkendbodemsyndroom waardoor obstipatie en pijnlijke ontlasting kan ontstaan
  • Dysurie: pijn bij plassen
  • Dysmenorroe: overmatig pijnlijke menstruaties
  • Dyspareunie: pijn tijdens coïtus

Ook kunnen symptomen zoals chronische buikpijn, vermoeidheid, opgeblazen gevoel, misselijkheid/braken en hoofdpijn spelen. Het is belangrijk om goed uit te vragen of er bloedverlies is per anum of per urinam om te bepalen waar een endometriosehaard kan zitten.

 

Lichamelijk onderzoek

Het uitvoeren van een goed gynaecologisch onderzoek is extreem belangrijk om de diagnose endometriose te kunnen stellen. Bij palpatie is het mogelijk om noduli te voelen ter hoogte van het ligamentum sacro-uterina. Ook kan je in speculum blauwe doorschemeringen van de endometriumspots in de achterste fornix zien. Het rectovaginaal toucher is vaak pijnlijk (cri du Douglas).

 

Aanvullend onderzoek

Het is mogelijk om via transvaginale echo te kijken naar de sliding van de uterus, dit geeft de mate van verklevingen aan tussen de blaas en de uterus. Daarbij kunnen er ook cysten gezien worden.

Het is ook nog mogelijk om een MRI te maken om eventuele blaas of darm infiltratie te zien. CA125 kan tevens verhoogd zijn, al is dit geen diagnostische test maar een manier om het te vervolgen. De sensitiviteit en specificiteit hiervan zijn laag dus dit heeft niet de voorkeur. 

Een laparoscopie kan worden gedaan en is eigenlijk de eerste keus behandeling. Het kent een sensitiviteit van 97%, echter een specificiteit van 77%. Bij de laparoscopie zijn er zwart/bruine laessies zichtbaar waar de spots zitten. Er zijn vaak rode papels, blaasjes en witte verkleuringen zichtbaar.

 

Behandeling

De behandeling bestaat voornamelijk uit analgetica bij lichte klachten en minimale endometriose. Hormonale therapie is ook een vorm van therapie die erg vaak gebruikt wordt bij endometriose. Hierbij is de eerste keus progestativa maar andere keuzes kunnen bijvoorbeeld orale anticonceptiva, GnRH-analogen, progesteron of een Mirena IUD zijn.

Daarnaast kan er chirurgisch behandeld worden door de grotere laessies te verwijderen, hierbij verschilt het wel of de laessies goed benaderbaar zijn. Er kan een adhesiolyse plaatsvinden al is hier eerst langdurig oestrogeensuppressie voor nodig. 

 

Prognose

De prognose van endometriose verschilt enorm per patiënt. Het is een aandoening die niet levensbedreigend is en waar dus lang mee te leven valt. Wanneer vrouwen niet meer menstrueren gaan de laessies ook in regressie en zal er ook weinig restklachten overblijven. Wel kunnen er klachten van de verklevingen blijven. Indien vrouwen subfertiel zijn geworden door de endometriose heeft hormonale behandeling geen verbetering op de vruchtbaarheid en valt IUI/IVF of ICSI te overwegen.

 

Bronnenlijst

  1. NVOG. 2020. Nederlandse Vereniging Voor Obstetrie En Gynaecologie | NVOG. [online] Available at: <https://www.nvog.nl> [Accessed 8 December 2020].
  2. UpToDate [Internet]. Uptodate.com. 2020 [cited 8 December 2020]. Available from: https://www.uptodate.com/contents/endometriosis-pathogenesis-clinical-features-and-diagnosis?search=endometriosis&source=search_result&selectedTitle=1~150&usage_type=default&display_rank=1