Ziekte van De Quervain

Subacute granulomateuze thyreoïditis (De Quervain) komt vooral voor tussen het 30e en 60e  levensjaar en treft vaker vrouwen dan mannen. Het is een ‘self-limmiting’ ontsteking van de schildklier en ontstaat waarschijnlijk door een virale infectie of als postvirale inflammatie, vaak na een atypische bovenste luchtweginfectie. Een associatie met de bof is ook gerapporteerd. Door de destructie van schilkliercellen ontstaat een thyreotoxicose (te veel schildklierhormoon in het bloed). De Quervain heeft in 75% van de gevallen een mild beloop en herstelt binnen 4 á 6 weken, maar kan ook intermitterend over een langere periode verlopen. Voor herstel kan er een tijdelijke fase met hypothyreoïdie plaatsvinden.

 

Anamnese

  • In de afgelopen weken eerder griepklachten en/of keelpijn gehad.
  • Nu last van een pijn in voorzijde van de hals, uitstralend naar kaakhoek(en) of o(o)r(en). Eventueel zelf een harde, hobbelige verdikking in de voorzijde van de hals opgemerkt welke pijnlijk is bij aanraken.
  • Symptomen passend bij milde hyperthyroïdie, zoals toegenomen transpiratie, lusteloos gevoel. Tevens algehele malaise klachten, met name vermoeidheid en spierpijn.

Wanneer er meer systemische symptomen aanwezig zijn zoals koorts en pijn (samen met verhoogde BSE), dan past dit meer bij een acute infectieuze thyreoïditis.

 

Lichamelijk onderzoek

  • Algemene indruk: euthyreotisch of een licht hyperthyreotische indruk met bijvoorbeeld bleek zien, transpireren of uitgeputte indruk.
  • Hals: struma (1 of beide schildklierkwabben; figuur 1), bij palpatie pijnlijk. Eventueel enkele lymfeklieren palpabel.
  • Hartonderzoek: (licht) verhoogde hartslag.

Bovenstaande differentieert De Quervain van een eventueel uit te sluiten acute pharyngitis.

 

Aanvullend onderzoek

  • Bloedonderzoek: 
    • Hb: licht verlaagd
    • Leukocyten: verhoogd
    • BSE: verhoogd
    • Vrij T4: verhoogd (differentieert De Quervain van een bloeding in een pre-existente nodus).
    • Schildklierantilichamen: (meestal) negatief
  • Beeldvorming:
    • Schildklierscintigrafie: sterk verlaagde opname (<2%; differentieert van Graves’ waar de opname juist verhoogd is).
    • Echografie: wanneer er tijdens lichamelijk onderzoek een schilkliernodus was gepalpeerd, is een echografie met punctie geïndiceerd om een maligniteit uit te sluiten.

Figuur 1: een vergroot schildklier (struma)

Bron: Thyroid nodules and swellings [Internet]. Btf-thyroid.org. [cited 2021 Jan 3]. Available from: https://www.btf-thyroid.org/thyroid-nodules-and-swellingsleaflet

Figuur 2: pathologisch-anatomisch beeld (H&E kleuring) waarbij een granuloma te zien is in subacute thyreoïditis.

Bron: Nephron. Subacute thyroiditis – intermed mag [Internet]. Wikipedia.org; 2012. [Retrieved 2020 Nov. 8] Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/De_Quervain%27s_thyroiditis#/media/File:Subacute_thyroiditis_-_intermed_mag.jpg


Behandeling
Symptomatisch behandeling:

  • 1e keus: niet-steroïdale ontstekingsremmers, bijvoorbeeld 600mg aspirine 3-6x per dag.
    • In ernstige gevallen of als na 3-4 dagen onvoldoende pijnstilling is bereikt: prednison 40mg per dag, na 4 dagen 30mg per dag, waarna het wekelijks met 5mg kan worden afgebouwd.
  • Thyreotoxicose: 40-120mg propranolol per dag of 25-50mg atenolol per dag.
  • Hypothyreoïdie: substitutie met levothyroxine. Na 2 maanden proberen de substitutiebehandeling te staken.

 

Prognose
De prognose is goed met vaak het behalen van een volledig herstel. Na herstel is er geen follow-up nodig.

 

Bronnenlijst

  1. Hermus ARMM, Dekkers OM, Berghout A, Muller AF, Smit JWA, Wiersinga WM, et al. Subacute granulomateuze thyreoïditis [Internet]. Richtlijnendatabase. [Updated 2012 Dec. 03; Cited 2020 Nov. 8]. Available from: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/schildklierfunctiestoornissen/thyreo_ditis/subacute_granulomateuze_thyreo_ditis.html#tab-content-substantiation
  2. Lips P, Teule GJJ, van der Linde JC, Gans ROB. Een pijnlijke ontsteking van de schildklier? Ned Tijdschr Geneeskd. 1998;142:1537-42.
  3. Van der Meer J, Stehouwer CDA. Interne geneeskunde [Book]. 13th ed. Houten: Bon Stafleu van Loghum; 2008. p695.
  4. Nephron. Subacute thyroiditis – intermed mag [Internet]. Wikipedia.org; 2012. [Retrieved 2020 Nov. 8] Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/De_Quervain%27s_thyroiditis#/media/File:Subacute_thyroiditis_-_intermed_mag.jpg
  5. Drahreg01. Struma_001 [Internet]. Commons.wikimedia.org; 2007. [Retrieved 2020 Nov.8]. Available from: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Struma_001.jpg