Always laugh when you can, it is cheap medicine.

Home » Coschappen » Endocrinologie » Ziekte van De Quervain

Ziekte van De Quervain

De ziek van De Quervain (subacute granulomateuze thyreoïditis) komt vooral voor tussen het 30e en 60e  levensjaar en treft vaker vrouwen dan mannen. Het is een ‘self-limmiting’ ontsteking van de schildklier en ontstaat waarschijnlijk door een virale infectie of als postvirale inflammatie, vaak na een atypische bovenste luchtweginfectie. Een associatie met de bof is ook gerapporteerd. Door de destructie van schilkliercellen ontstaat een thyreotoxicose (te veel schildklierhormoon in het bloed).

De Quervain heeft in 75% van de gevallen een mild beloop en herstelt binnen 4 á 6 weken, maar kan ook intermitterend over een langere periode verlopen. Voor herstel kan er een tijdelijke fase met hypothyreoïdie plaatsvinden.

 

Anamnese

De ziekte is onder te verdelen in 4 fases. Vaak is er eerst een periode van griepachtige symptomen die 1-3 week voor er thyreoïditis is optreedt. Hierna ontstaat een periode met pijn en hyperthyreoïdisme. Hierna is een asymptomatische periode van enkele weken (2-3 weken). Hierna volgt een periode waar er weken tot maanden klachten kunnen zijn van hypothyreoïdisme. Tot slot is er herstel. Algemeen moet er gefocust worden op:

  • In de afgelopen weken eerder griepklachten en/of keelpijn gehad.
  • Pijn in voorzijde van de hals, uitstralend naar kaakhoek(en) of o(o)r(en). Eventueel zelf een harde, hobbelige verdikking in de voorzijde van de hals opgemerkt welke pijnlijk is bij aanraken.
  • (Milde) hyperthyroïdie: toegenomen transpiratie, lusteloos gevoel, algehele malaise klachten, met name vermoeidheid en spierpijn, overmatig zweten en mogelijk toegenomen cardiovasculaire klachten (tachycard, gejaagd gevoel).
  • Schore stem
  • Dysfagie

Wanneer er meer systemische symptomen aanwezig zijn zoals koorts en pijn (samen met verhoogde BSE), dan past dit meer bij een acute infectieuze thyreoïditis.

Differentiaal diagnose

 

Lichamelijk onderzoek

  • Algemene indruk: euthyreotisch of een licht hyperthyreotische indruk met bijvoorbeeld bleek zien, transpireren of uitgeputte indruk.
  • Hals: struma (1 of beide schildklierkwabben; figuur 1), bij palpatie pijnlijk. Eventueel enkele lymfeklieren palpabel.
  • Hartonderzoek: (licht) verhoogde hartslag.

Bovenstaande differentieert De Quervain van een eventueel uit te sluiten acute pharyngitis.


Figuur 1: een vergroot schildklier (struma)

Bron: Thyroid nodules and swellings [Internet]. Btf-thyroid.org. [cited 2021 Jan 3]. Available from: https://www.btf-thyroid.org/thyroid-nodules-and-swellingsleaflet


Aanvullend onderzoek

  • Bloedonderzoek: 
    • Hb: licht verlaagd
    • Leukocyten: verhoogd
    • BSE: verhoogd
    • Vrij T4: verhoogd (differentieert De Quervain van een bloeding in een pre-existente nodus).
    • Schildklierantilichamen: (meestal) negatief
  • Beeldvorming:
    • Schildklierscintigrafie: sterk verlaagde opname (<2%; differentieert van Graves’ waar de opname juist verhoogd is).
    • Echografie: wanneer er tijdens lichamelijk onderzoek een schilkliernodus was gepalpeerd, is een echografie met punctie geïndiceerd om een maligniteit uit te sluiten.
    • CT en MRI is niet geïndiceerd.

Een fijnnaaldaspiratiemonster (FNA) bij subacute thyreoïditis bevat een mononucleair infiltraat dat voornamelijk bestaat uit lymfocyten en meerkernige reuzencellen. Sommige auteurs pleiten ervoor om FNA uit te voeren bij alle patiënten met een gevoelige schildklier om een verkeerde diagnose en ongepast management te voorkomen.

Bij een histologisch onderzoek (met H&E kleuring) zijn er verschillende cellen te zien. Hierbij is het vooral belangrijk om granuloma te herkennen (figuur 2). Daarnaast worden er ontstekingscellen gevonden, waarbij lymfocyten het belangrijkste zijn.

Figuur 2: pathologisch-anatomisch beeld (H&E kleuring) waarbij een granuloma en lymfocyten te zien is in subacute thyreoïditis.

Bron: Subacute thyroiditis [Internet]. Wikipedia.org; 2012. [2020 Nov. 8] https://en.wikipedia.org/wiki/De_Quervain%27s_thyroiditis#/media/File:Subacute_thyroiditis_-_intermed_mag.jpg


Behandeling

De behandeling is supportief en gericht op symptomen. Daarbij kunnen er nekklachten ontstaan waarop gefocust kan worden.

  • Pijnmedicatie:
    • 1e keus: NSAID's
      • In ernstige gevallen of als na 3-4 dagen onvoldoende pijnstilling is bereikt: prednison 40mg per dag, na 4 dagen 30mg per dag, waarna het wekelijks met 5mg kan worden afgebouwd.
  • Thyreotoxicose: 40-120mg propranolol per dag of 25-50mg atenolol per dag.
  • Hypothyreoïdie: substitutie met levothyroxine. Na 2 maanden proberen de substitutiebehandeling te staken.

Daarnaast wordt het geadviseerd om zout te beperken in het dieet, vooral tijdens aanvallen. Ontsteking lijkt te voorkomen dat de schildklier ontsnapt aan de door jodium geïnduceerde Wolff-Chaikoff-onderdrukking van de synthese van schildklierhormoon. Hierdoor zullen patiënten waarschijnlijk hypothyreoïd worden wanneer ze grote hoeveelheden jodium innemen.

 

Prognose

De prognose is goed met vaak het behalen van een volledig herstel. Na herstel is er geen follow-up nodig.

 

Bronnenlijst

  1. Hermus ARMM, Dekkers OM, Berghout A, Muller AF, Smit JWA, Wiersinga WM, et al. Subacute granulomateuze thyreoïditis [Internet]. Richtlijnendatabase. [Updated 2012 Dec. 03; Cited 2020 Nov. 8]. Available from: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/schildklierfunctiestoornissen/thyreo_ditis/subacute_granulomateuze_thyreo_ditis.html#tab-content-substantiation
  2. Lips P, Teule GJJ, van der Linde JC, Gans ROB. Een pijnlijke ontsteking van de schildklier? Ned Tijdschr Geneeskd. 1998;142:1537-42.
  3. Van der Meer J, Stehouwer CDA. Interne geneeskunde [Book]. 13th ed. Houten: Bon Stafleu van Loghum; 2008. p695.
  4. Nephron. Subacute thyroiditis – intermed mag [Internet]. Wikipedia.org; 2012. [Retrieved 2020 Nov. 8] Available from: https://en.wikipedia.org/wiki/De_Quervain%27s_thyroiditis#/media/File:Subacute_thyroiditis_-_intermed_mag.jpg
  5. Drahreg01. Struma_001 [Internet]. Commons.wikimedia.org; 2007. [Retrieved 2020 Nov.8]. Available from: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Struma_001.jpg