GRATIS VERZENDING vanaf €75,-

Home » Coschappen » Endocrinologie » Hyperaldosteronisme

Hyperaldosteronisme

Hyperaldosteronisme (figuur 1) is een aandoening waarbij de bijnieren teveel aldosteron produceren. Bij primair hyperaldosteronisme (PA) is er sprake van een verhoogde aldosteronproductie als gevolg van een probleem in de bijnieren, veelvoorkomend is de ziekte van Conn. Bij secundair hyperaldosteronisme is een probleem buiten de bijnieren, bijvoorbeeld stenose in de nierslagader.

Epidemiologie
Primair hyperaldosteronisme komt bij ongeveer 5-10% van de mensen met een verhoogde bloeddruk voor. De kans op de aanwezigheid van een primair hyperaldosteronisme neemt toe met de ernst van de verhoogde bloeddruk. Geschat wordt dat bij 17-23% van de mensen met een onbehandelbaar verhoogde bloeddruk, een primair hyperaldosteronisme de onderliggende oorzaak is. PA treft mensen tussen 20 en 80 jaar. De zeer zeldzame erfelijke variant GRA openbaart zich op kinderleeftijd. PA komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. 

Etiologie
Er zijn verschillende vormen van PA:

  • 30%: aldosteronproducerend bijnieradenoom (ziekte van Conn)
  • 10%: unilaterale bijnierhyperplasie
  • 60%: bilaterale bijnierhyperplasie
  • Sporadisch: primair bijnierschorscarcinoom
  • Sporadisch: glucocorticoid-remediable aldosteronism (GRA)

Pathofysiologie
Afgezien van een aantal zeldzame erfelijke aandoeningen is de oorzaak voor het ontstaan van primair hyperaldosteronisme niet bekend. Een verhoogde aldosteronproductie komt door overactiviteit van de bijnierschors (zona glomerulosa). Aldosteron bevordert in de distale tubulus de terugresorptie van natrium en de secretie van kalium. Een teveel aan aldosteron veroorzaakt een toename van het extracellulaire volume. Het lichaam verzet zich tegen deze volume-expansie met een hogere bloeddruk als gevolg.

 

Figuur 1: fysiologie en pathofysiologie van (hyper)alodsteronisme.

Bron: Deinum, J., 2021. Primair hyperaldosteronisme. [online] Huisarts & Wetenschap. Available at: <https://www.henw.org/artikelen/primair-hyperaldosteronisme> [Accessed 11 April 2021].

 

Anamnese en lichamelijk onderzoek

In het beginstadium is het nog wel eens asymptomatisch. Wanneer er symptomen opspelen, is dit vaak gerelateerd aan de hypertensie en hypokaliëmie. De meest voorkomende klachten van PA zijn:

  • Vermoeidheid
  • Spierzwakte
  • Hoofdpijn
  • Spierpijn
  • Paresthesie
  • Visusproblemen, zoals sterretjes zien
  • Tintelingen
  • Nycturie
  • Polyurie
  • Obstipatie
  • Schildklierproblemen

 

Aanvullend onderzoek

Om een primair hyperaldosteronisme vast te kunnen stellen wordt bloedonderzoek gedaan. Er wordt dan gekeken naar het aldosteron en het renine gehalte (de ARR-ratio). Bij een primair hyperaldosteronisme is het aldosteron verhoogd en het renine verlaagd. De ratio is dus verhoogd. Daarnaast is het natrium-gehalte verhoogd en het kalium-gehalte verlaagd in het bloed. Echter, door de aldosteron ontstaat er een verlaagd natrium- en verhoogd kalium-gehalte in de urine.

Daarnaast kan er een ECG worden gemaakt. Hierop zie je ECG-afwijkingen zoals een decompensatio cordis, LV-hypertrofie, cardiale ischemie, CVA en ritmestoornissen. Vaak als onderliggende oorzaak de discrepantie in kalium-gehalte.
Als de ARR verhoogd is volgt de zoutbelastingstest. Gedurende 4 uur wordt via een infuus in de arm een zoutoplossing toegediend. Voor en na de toediening wordt er bloed afgenomen om de hoeveelheid aldosteron te bepalen. Normaal gesproken daalt het aldosteron na toediening van de zoutoplossing, maar bij een primair hyperaldosteronisme daalt het aldosteron niet of nauwelijks. De test kan ook worden gedaan door gedurende een aantal dagen extra zout te eten en dan het aldosteron te meten. 

Als uit het bovenstaande onderzoek blijkt dat er sprake is van PA, dan wordt vervolgens onderzoek gedaan naar de vorm. Er wordt een CT-scan of MRI van de bijnieren gemaakt om na te gaan of er in één of beide bijnieren afwijkingen te zien zijn. Om definitief te kunnen vaststellen of één of beide bijnieren overactief zijn, wordt een bijniervenesampling gedaan. Bij dit onderzoek wordt het bloed uit de linker en rechter bijnierader met elkaar vergeleken.

 

Behandeling

De behandeling van PA is afhankelijk van het type PA.

  • Unilateraal bijnieradenoom
    In het geval van een unilateraal bijnieradenoom bestaat behandeling uit het volledig of partieel laparoscopisch verwijderen van de aangedane bijnier. De overgebleven gezonde bijnier neemt in principe de functie over. 
  • Bilaterale hyperplasie
    De medicamenteuze behandeling bestaat uit een mineralocorticoïd receptor antagonist zoals spironolacton of eplerenone. Met deze middelen verdwijnt de hypokaliëmie in de meeste gevallen en is zelden kaliumsuppletie nodig. Met spironolacton bestaat de meeste ervaring. Dit medicament werkt krachtig, maar heeft ook meer bijwerkingen dan eplerenone zoals pijnlijke tepels, gynaecomastie, impotentie, gastro- intestinale bezwaren en menstruatiestoornissen zoals een irregulaire menstruatiecyclus. Een mogelijk effect indien ook ACE-remmers gebruikt worden is het verder stijgen van het plasmakalium. 
  • GRA
    Bij het erfelijke GRA normaliseert de aldosteron- spiegel door toediening van lage doses glucocorticoïden. Onderdrukking van ACTH door glucocorticoïden verlaagt de bloeddruk en verbetert de hypokaliëmie. 

 

Prognose

In ongeveer 10% van de gevallen is na de operatie nog steeds sprake van PA. In deze gevallen kan bloeddrukverlagende medicatie (bijvoorbeeld spironolacton of eplerenon) worden voorgeschreven om de schadelijke effecten van aldosteron op het hart en de bloedvaten tegen te gaan. 

 

Bronnenlijst

  1. Nhg.org. 2021. [online] Available at: <https://www.nhg.org/sites/default/files/content/nhg_org/uploads/bijnierziekten_huisartsenbrochure.pdf> [Accessed 11 April 2021].
  2. Nve.nl. 2021. Hyperaldosteronisme (primair). [online] Available at: <https://www.nve.nl/aandoening/hyperaldosteronisme-ziekte-van-conn/> [Accessed 11 April 2021].
  3. BijnierNET. 2021. Primair hyperaldosteronisme - BijnierNET. [online] Available at: <https://www.bijniernet.nl/bijnieraandoeningen/primair-hyperaldosteronisme/> [Accessed 11 April 2021].
  4. Zorginzicht.nl. 2021. [online] Available at: <https://www.zorginzicht.nl/binaries/content/assets/zorginzicht/kwaliteitsinstrumenten/Primair+hyperaldosteronisme-FB1.pdf> [Accessed 11 April 2021].