Toxicodermie

Toxicodermie (figuur 1) wordt ook wel dermatitis medicamentosa genoemd, oftewel een ontsteking van de huid veroorzaakt door een allergische reactie op medicatie. Deze reactie kan variëren van een milde huiduitslag tot levensbedreigende necrose van de huid.
Vaak ontwikkelt zich dit 1 tot 3 weken na de start van een bepaald medicament. Iemand kan dus een reactie hebben op een medicament dat een week geleden eenmalig gegeven is. Als iemand al eens eerder een allergische reactie op hetzelfde medicament heeft gehad, is de interval vaak een stuk korter dan de eerste keer en kan het zich dus in enkele dagen of zelfs uren ontwikkelen. 
Toxicodermie waarbij de huid loslaat wordt ingedeeld in:

  • Steven Johnson Syndrome (SJS)
  • Toxische Epidermale Necrose (TEN)
  • Een combinatie hiervan (SJS / TEN).

Als minder dan 10% aangedaan is wordt het SJS genoemd, 10-30% is SJS / TEN, en vanaf 30% is het TEN.  
Patiënten met toxicodermie hebben vaak last van jeukende huiduitslag en galbulten. Soms kan ook angio oedeem optreden. Patiënten met SJS / TEN en TEN voelen zich erg ziek. 


Figuur 1: toxicodermie

Bron: Huidziekten.nl. 2021. Toxicodermie (dermatitis medicamentosa door inwendig gebruik). [online] Available at: https://www.huidziekten.nl/[Accessed 6 May 2021].

Aangezien toxicodermie een allergische reactie is, kunnen er ook andere allergische klachten ontstaan, zoals rode, tranende, opgezette ogen, een loopneus, benauwdheid, hoesten, duizeligheid, hypotensie, darmklachten, diarree, misselijkheid, braken etc. Bij een ernstige allergische reactie kan anafylaxie optreden. TEN kan verder gepaard gaan met sepsis, multi-orgaan falen, longembolieën en gastro-intestinale bloedingen.

Figuur 1: toxicodermie.

Bron: Huidziekten.nl. 2021. Toxicodermie (dermatitis medicamentosa door inwendig gebruik). [online] Available at: https://www.huidziekten.nl/[Accessed 6 May 2021].

 

Pathogenese
Er is enig bewijs dat SJS en TEN veroorzaakt wordt door een verminderd vermogen van het lichaam om het medicament af te breken. Hierdoor ontstaan metabolieten die als antigenen kunnen functioneren en het immuunsysteem kunnen activeren. Genetische aanleg speelt ook een rol. Er zijn meerdere soorten reacties op geneesmiddelen, zowel immunologisch als niet-immunologisch gemedieerd. Voor meer informatie zie huidarts.com. Toxicodermie wordt vaak veroorzaakt door de volgende middelen: 

  • Antibiotica: de penicillinegroep, de sulfonamiden, β-Lactam antibiotica, tetracyclines
  • Anti-epileptica
  • NSAIDS
  • Acetylsalicylzuur
  • Antiretrovirale middelen
  • Lidocaine
  • Spierverslappende middelen (narcose) 
  • Insuline
  • Allopurinol
  • Lamotrigine
  • Chinolonen

 

Anamnese 
Het is erg belangrijk om een duidelijk overzicht te krijgen van welke medicamenten iemand de laatste weken gebruikt heeft. Dit geldt ook voor medicatie die al gestaakt is. Verder is het belangrijk om te weten of iemand al eens eerder een dergelijke reactie op deze medicatie heeft gehad. Belangrijke punten zijn:

  • Fit
  • Moe
  • Gewichtsverandering
  • Eetlust
  • Koorts
  • Jeuk
  • Problemen met slaap
  • De huidproblemen
  • Duizeligheid
  • Hartkloppingen
  • Dikke enkels 
  • Hoesten
  • Kortademigheid
  • Longproblemen
  • Misselijkheid
  • Braken
  • Buikpijn
  • Ontlasting 

Vraag verder naar allergische klachten, zoals rode, tranende, opgezette ogen, een loopneus of een jeukende neus, Tot slot is een up-to-date medicatielijst, medische voorgeschiedenis en familieanamnese van belang! 

Differentaal diagnose 

  • Erythema multiforme
  • Brandwonden
  • Contacteczeem, andere allergische reacties
  • Aangezien toxicodermie vrijwel alle vormen van efflorescentie kan nabootsen, is er een uitgebreide dermatologische DD 

 

Lichamelijk onderzoek 
Meet de temperatuur, pols en bloeddruk. Onderzoek de huid op basis van het dermatologisch onderzoek (PROVOKE). Bepaal het percentage van het lichaam dat aangedaan is, en of er delen van de huid zijn die loslaten bij wrijving. 

 

Aanvullend onderzoek
Venapunctie om het albumine niveau te bepalen. 

 

Behandeling
De eerste stap is uitzoeken welk medicament de reactie veroorzaakt en deze staken. Dit kan eventueel vervangen worden door een ander medicament met dezelfde of soortgelijke werking uit een andere chemische groep. Afhankelijk van de ernst kan een hoge dosis corticosteroïden gegeven worden (120 mg prednison of 100 mg dexamethason per dag voor 3 dagen, daarna evalueren), omdat dit in veel gevallen een positief effect op het beloop heeft. Bij TEN worden ook vaak intraveneuze immunoglobulinen gegeven. 
Zowel bij SJS als bij TEN wordt altijd een oogarts in consult gevraagd. Bij een te laag albumine wordt dit gesuppleerd om vochtverlies te bestrijden.
Voor de open worden kunnen niet adherente gazen gebruikt worden. Bij wonden in de mond wordt een mondspoeling met chloorhexidine of lidocaïne gebruikt, of een mondspoeling met prednisolon, xylocaine en nystatine. Bij ernstige TEN kan overwogen worden om iemand naar een brandwondencentrum over te plaatsen in verband met verbinden en pijnbestrijding. 

 

Prognose
De prognose hangt af van het percentage lichaamsoppervlak dat aangedaan is, of de huid loslaat, hoe snel de diagnose gesteld wordt en wanneer het verantwoordelijke middel gestopt wordt. Bij een lichte huiduitslag is de diagnose natuurlijk zeer goed. De mortaliteit van TEN ligt echter rond de 25-35%. De prognose kan berekend worden aan de hand van de SCORTEN score (figuur 3).

Figuur 3: SCORTEN-score.

Bron: Zavala, S., O’Mahony, M., Joyce, C. and Baldea, A., 2017. How Does SCORTEN Score?. Journal of Burn Care & Research, 39(4), pp.555-561.

 

Bronnenlijst

  1. Van der Zwaan, D., 2020. Toxische epidermale necrolyse (TEN) en Stevens Johnson syndroom (SJS). [online] Huidziekten.nl. Available at: <https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ttxt/TEN.htm> [Accessed 29 April 2021].

  2. Njoo, M., n.d. Allergie voor geneesmiddel - Huidarts.com. [online] Huidarts.com. Available at: <https://www.huidarts.com/huidaandoeningen/allergie-voor-geneesmiddel/> [Accessed 30 April 2021].

  3. Zavala, S., O’Mahony, M., Joyce, C. and Baldea, A., 2017. How Does SCORTEN Score?. Journal of Burn Care & Research, 39(4), pp.555-561.