Acne vulgaris

Acne vulgaris, kortweg acne, is een multifactoriële aandoening waarbij er een ontsteking van de talgklierfollikels (figuur 1) is die gekenmerkt wordt door het gelijktijdig voorkomen van folliculair gerangschikte

  • Comedomen: open (zwart) of gesloten (wit)
  • Papels
  • Papulopustels
  • Noduli
  • Cysten, bij ernstige vormen (acne conclobata)
  • Littekens

De aanwezigheid van comedomen is noodzakelijk om de diagnose acne vulgaris te stellen, aangezien bij afwezigheid van comedomen ook sprake kan zijn van papulopustuleuze rosacea.

Figuur 1: acne vulgaris en acne conglobata.

Bron: Huidziekten.nl Huidtypen. 2011. Geraadpleegd van: https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/htxt/Huidtypen.htm


Epidemiologie
Het wordt vooral gezien tijdens de puberteit. Indien ziekte op prepuberale leeftijd begint, dient men bedacht te zijn op endocriene stoornissen zoals hyperandrogenisme.

Pathofysiologie

Acne is een combinatie van

  • Verhoogde talgproductie (bv door hormonale effecten in de puberteit)
  • Hyperkeratose van de follikeluitvoergang
  • Bacteriële kolonisatie van de huid/talgklierfollikel  met propionibacterium acnes
  • Vrijkomen van ontstekingsmediatoren in de huid

Talgproductie wordt gestimuleerd door androgenen. Deze zouden ook verhoorningstoornissen in het diepere deel van de follikeluitmonding veroorzaken. Loskomende keratinocyten vormen samen met talg een hoornprop (=microcomedo) en afgelopen keratine hoopt zich verder op. Door volumetoename is de gezwollen talgklier als gesloten comedo zichtbaar (witte comedo). Als de follikelmond onder druk wijder wordt, ontstaat een open comedo, of te wel een black head (kleur wordt veroorzaakt door de in keratinocyten aanwezige melanine).

 

Anamnese

Vraag naar:

  • Duur en lokalisatie;
  • Eerdere behandelingen, zelf of door arts;
  • Bij vrouwen: (wens tot) gebruik van orale hormonale anticonceptie;
  • Familie-anamnese;
  • Factoren die volgens patiënt acne beïnvloeden;
  • Wijze van huidverzorging en (vermijden van) cosmeticagebruik;
  • (genees)middelengebruik (met name corticosteroïden en anabole steroïden) en contact met chemische stoffen (met name gechloreerde koolwaterstoffen, zoals dioxinen);
  • Verschijnselen van endocriene stoornis, bijv. polycysteus-ovariumsyndroom;
  • Beleving van klachten en verwachtingen ten aanzien van behandeling

De diagnose wordt gesteld op basis van klinisch beeld. Bij vrouwen is het belangrijk om hormonaal onderzoek te doen als er naast een erg vette huid en veel acneletsels ook menstruatiestoornissen zijn. Er kan dan bijvoorbeeld gedacht worden aan polycysteus ovariumsyndroom (PCOS). Vaak zijn er dan ook andere klachten zoals pijnlijke borsten, overbeharing, overgewicht en/of eventueel haaruitval

Differentiaal diagnose

  • Rosacea
  • Dermatitis periorales
  • Demodexfolliculitis
  • Malassezia-folliculitis
  • Milia
  • Folliculitis en acne aestivalis (bij deze beelden ontbreken comedomen)

 

Lichamelijk onderzoek

Inspecteer gelaat en romp (en op indicatie ook elders) op aanwezigheid van:

  • Niet-inflammatoire laesies: comedonen (gesloten/open), dubbel- en reuzecomedonen;
  • Inflammatoire laesies: papels, pustels, noduli, cysten, abcessen, fistels;
  • Littekens en post-inflammatoire hyperpigmentatie.

Bepaal de ernst en uitgebreidheid van de acne:

  • Mild: comedonen en (vrijwel) geen inflammatoire laesies;
  • Matig: mengbeeld comedonen en inflammatoire laesies in het gelaat, onvoldoende voor ‘ernstig’;
  • Ernstig:
    • Veel inflammatoire laesies of
    • Mengbeeld van comedonen en inflammatoire laesies op de romp of
    • Acne conglobata of
    • Acne met littekenvorming/post-inflammatoire hyperpigmentatie.

 

Behandeling
De behandeling begint pas te werken na 4-8 weken en berust op drie principes:

  • Keratolyse (peeling), ter behandeling van de abnormale verhoorning van de follikeluitgang. Lokaal kan men hiervoor acidum salicylicum, benzoylperoxide, adapaleen en vitamine A-zuur gebruiken  
  • Vermindering van de verhoogde talgklierproductie met behulp van lokaal geappliceerd benzoylperoxide. Per os hebben ook anti-androgenen en retinoïden (isotretinoïne) een sebostatisch effect.
  • Bacteriostase (met name gericht op Propionibacterium acnes), door middel van het lokaal appliceren van benzoylperoxide of sulfur praecipitatum. Per os zijn tetracyclines (bijv. minocycline, doxycycline of in België limecycline) of eventueel erytromycine effectief

De standaardbehandeling van milde, matig-ernstige en ernstige acne is in onderstaande drie stappenplannen beschreven:

Niet-medicamenteus

  • Pustels en comedomen niet uitknijpen, voorkom krabben en peuteren
  • Zonnebank en voedingsaanpassingen zijn niet zinvol. 
  • gebruik van cosmetica verergert acne.

Medicamenteus
Het volgende stappenplan wordt gebruikt:

  1. Benzoylperoxide
    • Laagste concentratie van 5% heeft de voorkeur
    • In het begin kan irritatie optreden in de vorm van roodheid, branderigheid en schilfering van de huid
  2. Lokale retinoïden
    • Adalapeen en tretinoïne
  3. Lokale antibiotica
    • Clindamycine en erythromycine
    • Beperk tot maximaal 3 maand
  4. Orale antibiotica
    • Doxycycline, tetracycline, erythromycine, azitromycine
    • Niet langer dan 3 maand geven om resistentie te voorkomen
  5. Oraal isotretinoïne
    • Bij ernstige of therapieresistente matig-ernstige vormen

 

Bronnenlijst

  1. Huidziekten.nl Huidtypen. 2011. Geraadpleegd van: https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/htxt/Huidtypen.htm 

  2. Sillevis Smitt J. Dermatovenereologie voor de eerste lijn. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; 2009.

  3. Acne [Internet]. Richtlijnen.nhg.org. 2020 [cited 14 December 2020]. Available from: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acne