Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Achillespeesruptuur

De achillespees is de pees die de driekoppige musculus triceps surae, bestaande uit de tweekoppige musculus gastrocnemius en de eenkoppige musculus soleus, verbindt met het os calcaneus. Een achillespeesruptuur is een scheur in de achillespees (figuur 1). De achillespees kan gedeeltelijk of volledig scheuren. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een acuut of chronisch achillespeesruptuur; er wordt gesproken over een chronisch achillespeesruptuur wanneer deze langer dan vier weken bestaat.

Epidemiologie
De incidentie van een achillespeesruptuur is ongeveer 33 mensen per 100.000 personen per jaar. Het treedt vaak op bij ongeoefende sporters, de piekincidentie ligt bij mannen tussen de 30-50 jaar oud. Een achillespeesruptuur komt frequenter voor bij mannen dan bij vrouwen.

 

Figuur 1: een ruptuur in het achillespees.

Bron: Albert Schweitzer Ziekenhuis. Gescheurde achillespees. [Internet]. Available from: https://www.asz.nl/folders/achillespees_316/gescheurde-achillespees-afdeling-chirurgie.pdf. [Accessed 17 maart 2021].

 

Etiologie
Een achillespeesruptuur treedt vaak op tijdens het sporten of bij het maken van een plotselinge beweging. Vaak ontstaat een ruptuur door een excentrische contractie of bij een plotselinge dorsaalflexie. Deze bewegingen worden vaak gemaakt bij een snelle start bij sporten of bij een abrupte beweging. Een achillespeesruptuur kan ook worden veroorzaakt door systemische aandoeningen zoals jicht, hyperparathyroidisme of gebruik van medicatie. 

Pathogenese
Achillespeesrupturen kunnen acuut optreden door mechanische stress, waardoor de kracht op de pees te hoog wordt. Ook kunnen degeneratieve veranderingen de achillespees verzwakken. Deze degeneratie wordt vaak veroorzaakt door kleine traumata, die onvoldoende genezen door de beperkte bloedvoorziening in de pees. Gebruik van fluoroquinolonen en injecties van corticosteroïden in de achillespees zijn geassocieerd met een verhoogde kans op een achillespeesruptuur. 

 

Anamnese
Vaak wordt er gesproken over het gevoel dat er van achteren op het been of op de hiel is getrapt en het horen en/of voelen van een ‘knap’. Daarnaast heeft de patiënt veel pijn, is er sprake van krachtsverlies in de m. gastrocnemius en m. soleus en heeft de patiënt moeite met lopen. Enkele dagen na de ruptuur zal er een zwelling ontstaan.
Vaak is het beeld van de anamnese en het lichamelijk onderzoek zo herkenbaar dat de diagnose zo goed als duidelijk is. Soms bestaat er bij een distaal ruptuur toch twijfel over de diagnose. Er kan dan namelijk ook sprake zijn van een avulsiefractuur van het os calcaneus. Ook is soms niet duidelijk of de achillespees daadwerkelijk is geruptureerd: dit kan worden opgehelderd met beeldvormend onderzoek. 
De verdere differentiaaldiagnose voor algemene achillespeesklachten bestaat uit:

  1. Een achillespeesruptuur. 
  2. Een scheur in de m. triceps surae (zweepslag). Dit komt het vaakste voor in de m. gastrocnemius. De Thompson test is hier echter negatief en de kuit voelt vaak stijf aan. 
  3. Inklemming van een lumbale zenuw, S1 of S2. Deze klachten treden in vergelijking met een achillespeesruptuur vaak op bij zitten en bukken, niet zozeer bij lopen. Er kan door discusletsel uitstralende pijn ontstaan in het onderbeen of in de voet. 

 

Lichamelijk onderzoek
Bij lichamelijk onderzoek is er een deuk zichtbaar en voelbaar ter hoogte van de ruptuur. Er kan ook sprake zijn van onvermogen om op de tenen te lopen. Daarnaast is de proef van Thompson erg belangrijk. Hierbij wordt er in de kuiten geknepen terwijl de patiënt op zijn buik ligt met zijn voet over de rand van de tafel. In de normale situatie zal de voorvoet naar beneden bewegen en het hielbeen zal omhoog bewegen. Wanneer er sprake is van een achillespeesruptuur zal de voet nauwelijks tot niet bewegen. De test van Thompson (figuur 2) is dan positief, wat wijst op een achillespeesruptuur.

Figuur 2: test van Thompson.

Bron: Rijnland Orthopaedie. Achillespeesruptuur. [Internet]. Available from: https://www.rijnlandorthopedie.nl/achillespeesruptuur/. [Accessed 16 maart 2021].

 

Aanvullend onderzoek
Bij twijfel over de diagnose kan echografie of een MRI-scan helpen de diagnose te bevestigen. Bij een distale achillespeesruptuur kan er ook gekozen worden voor een röntgenfoto van het os calcaneus om een avulsiefractuur uit te sluiten. Aanvullend onderzoek kan ook nuttig zijn bij het bepalen van het behandelplan, bijvoorbeeld omdat er zichtbaar gemaakt kan worden hoe groot de afstand tussen de twee peesuiteinden is bij een volledig ruptuur. 

 

Behandeling
Er wordt onderscheid gemaakt tussen een conservatieve en een operatieve behandeling. Bij een conservatieve behandeling wordt het onderbeen geïmmobiliseerd in spitsstand met een hoek van 30 graden. De hoek wordt langzaam afgebouwd richting een neutrale stand van de voet. Na het verwijderen van het gips wordt de patiënt verder behandeld met tapebehandeling en fysiotherapie. Bij een operatieve behandeling is het risico op re-ruptuur lager. De ruptuur wordt gehecht en de lengte van de achillespees wordt hersteld. Hierna worden een 90 graden spalk en gips aangelegd. 

 

Prognose
Vaak hebben patiënten tot 1-2 jaar na de achillespeesruptuur nog last van zwakte van de m. triceps surae. Herstel duurt minimaal 4 maanden. Ook is er na een voorgaand achillespeesruptuur een verhoogd risico op een re-ruptuur. 

 

Bronnenlijst

  1. Kolfschoten N, Metz R, Verleisdonk E M M. De acute achillespeesruptuur. Nieuwe inzichten in de behandeling. Ned Tijdschr Geneeskd. 2009 July 3. 2009;153:A235

  2. Nederlandse Vereniging voor Traumachirurgie. Achillespees ruptuur. [Internet]. Available from: https://www.trauma.nl/achillespees-ruptuur. [Accessed 16 maart 2021]. 

  3. Rijnland Orthopaedie. Achillespeesruptuur. [Internet]. Available from: https://www.rijnlandorthopedie.nl/achillespeesruptuur/. [Accessed 16 maart 2021]. 

  4. Praktijk Fysiotherapie voor Peesblessures Nijmegen. Achillespeesblessure. [Internet]. Available from: https://www.achillespeesontsteking.nl/differentiaal-diagnose/#:~:text=Volledige%20achillespees%2Druptuur%3A%20hierbij%20is,kunnen%20dit%20geluid%20soms%20horen. [Accessed 17 maart 2021]. 

  5. Snijders, R, Smit, V, Veldman, C, Vuurberg, G, Gelinau, N, Ketelaars, K en Verbeek, F. Compendium Geneeskunde 2.0 Deel 4. Eerste druk 2019. Amsterdam: Synopsis BV; november 2019.