Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Sialadenitis

Sialadenitis is een ontsteking van de speekselklieren (figuur 1). Meestal gaat het hierbij om de glandula parotis maar ontsteking aan de glandula submandibularis en glandula sublingualis komen ook voor. Sialadenitis kan acuut of chronisch zijn. 

Oorzaken voor sialadenitis zijn:

  • Bacterieel
  • Viraal
  • Auto-immuun
  • Kanker
  • Obstructie (sialodenithiasis)

Epidemiologie
Er is in Nederland weinig bekend over de incidentie en prevalentie van dit ziektebeeld. Er is een onderzoek gedaan in Amerika waaruit blijkt dat bij 0.01-0.02 % van de ziekenhuisopnames het gaat om sialadenitis waarvan tien procent een ontsteking aan de glandula submandibularis.

Figuur 1: de anatomie van de speekselklieren.

Bron: Facebook.com. 2021. Ranajanszoology. [online] Available at: <https://www.facebook.com/ranajanszoology /posts/1438411623096309:0> [Accessed 3 January 2021].

Etiologie
Acute sialadenitis
Acute ontsteking is vaak aan de glandula parotis of glandula submandibularis. Oorzaken zijn bacterieel, viraal en auto-immuunziektes waarbij er antilichamen zijn tegen een onbekend antigeen in het parenchym van de klieren. Zwelling in de aangedane klier, pijn in het algemeen en pijn bij palpatie van de klier en koorts zijn vaak aanwezig. Soms kan de patiënt ook moeilijk zijn mond openen (trismus) maar dit komt minder vaak voor.

Chronische (sclerotiserende) sialadenitis
Hierbij is er sprake van ontsteking dat in episodes komt, waarbij Ig4-gerelateerde ziektes of ductale malformaties of obstructies verantwoordelijk kunnen zijn. Door deze obstructies of malformaties zijn de ductuli gevoelig voor bacteriële infecties. Hierbij zijn er ook verschillende gradaties van inflammatie die kunnen variëren van focaal tot een wijdverspreide infectie. 
Klinisch gezien is een chronisch sclerotiserende sialadenitis (figuur 2) niet te onderscheiden van een maligniteit en dient er dus altijd een biopt te worden uitgevoerd. Tintelingen, pijn en zwelling van de aangedane klier kunnen voorkomen. Bij een sclerotiserende sialadenitis zijn er histopathologische criteria (figuur 3) opgesteld die helpen bij het stellen van de diagnose. De criteria zijn: 

  • Lymfoplasmatisch infiltraat
  • Storiform fibrotisch patroon
  • Phlebitis

Figuur 2: calcificatie bij de glandula submandibularis

Bron: Submandibular Sialadenitis/Sialadenosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Epidemiology [Internet]. Emedicine.medscape.com. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://emedicine.medscape.com/article/882358-overview 

Figuur 3: histologie van een chronisch sclerotiserende sialadenitis

Bron: Sialadenitis [Internet]. Qaz.wiki. [cited 2021 Jan 3]. Available from: https://nl.qaz.wiki/wiki/Sialadenitis 


Bacteriële sialadenitis
De meest voorkomende verwekker is de stafylokokkus aureus. Andere verwekkers zijn s. pyogenes, s. viridans en H.influanzae.
Patiënten hebben vaak een chirurgische ingreep ter plaatse van de aangedane klieren gehad of gebruiken bepaalde medicijnen ( antidepressiva, anticholinergica of antihistaminica). Deze medicijnen kunnen er namelijk voor zorgen dat de speekselklieren minder goed werken waardoor de speekselgangen gevoeliger worden voor infectie. Hypofunctie van de speekselklier kan ook secundair aan een systemische aandoening zijn. 
Speekselklierstenen kunnen ook een oorzaak zijn van een bacteriële sialadenitis omdat deze kunnen zorgen voor obstructie waardoor bacteriën zich gemakkelijk in het lumen kunnen delen.
Histopathologisch zien we atrofie van de acinaire cellen met interstitiële infiltraten die neutrofielen bevat. Tevens zien we abcesvorming met necrose. 

Virale sialadenitis (figuur 4)
Mumps orthorubalavirus (bof) is de meest voorkomende virale verwekker die een sialadenitis te weeg kan brengen. Andere verwekkers zijn HIV, coxsackie en parainfluenza. Het klinisch beloop van een virale sialadenitis is nagenoeg identiek aan die van een bacteriële infectie. In de kliniek pleit de aanwezigheid van pus voor een bacteriële infectie.


Figuur 4: virale sialadenitis met een infectie met het mumps orthrubalavirus (bof)

Bron: Sialadenitis [Internet]. Teachmesurgery.com. 2017 [cited 2021 Jan 3]. Available from: http://www.teachmesurgery.com/ent/neck/sialadenitis
 

Auto-immuun sialadenitis
Verschillende auto-immuunziektes kunnen leiden tot een sialadenitis waarbij het syndroom van Sjögren het bekendst is. Persisterende asymptomatische zwelling van de klieren wordt vaak gezien bij deze patiënten wat een uiting kan zijn van een onderliggend systemische aandoening. Droge ogen en droge mond komen ook vaak voor en kunnen indiceren dat er een bindweefselaandoening speelt (SLE, reumatoïde artrose, sclerodermie). 

 

Anamnese
Indien er verdenking is op sialadenitis moet het volgende uitgevraagd worden:

  • Op welke momenten ontstaat er pijn ( vaak na maaltijden)
  • Speekselklierstenen in de voorgeschiedenis
  • Medicijn gebruik 
  • Droge mond
  • Bij mannen vragen naar pijn in het scrotum (orchitis ten gevolge van bof)

De differentiaal diagnose bestaat uit:

  • Maligniteit (bijvoorbeeld Warthin tumor)
  • Vergrote lymfeklier (ten gevolge van infectie)
  • Lymfoom
  • Abces

 

Lichamelijk onderzoek
Het lichamelijk onderzoek kan een grote rol spelen in de keuze van aanvullend onderzoek. Afhankelijk van de etiologie kan je verschillende bevindingen aantreffen (tabel 1).

Acuut Chronisch Auto-immuun
Roodheid Pijn bij palpatie Droge mond
Pijn bij palpatie Uni- of bilateraal Droge ogen
Zwelling uni- of bilateraal Hard bij palpatie Zwelling hals bilateraal
Trismus Calcificaties Koorts
Voelbare ductus Artrose kaakgewricht (door langdurig verdrukking) Orale candidiasis
Verplaatsing oorlel
Pus

Tabel 1: de verschillende bevindingen bij het lichamelijke onderzoek van de verschillende etiologies.


Aanvullend onderzoek
Het aanvullend onderzoek wordt bepaald op basis van het klinisch beeld, voorgeschiedenis en anamnese. Omdat er veel oorzaken zijn is het belangrijk om te weten welk onderzoek je inzet.
Je doet een kweek bij vermoedens van een bacteriële infectie. En eventueel bloed prikken op de ontstekingsparameters. Indien er verdenking is op een auto-immuun ziekte wordt er getest op antistoffen. Bij een chronische ontsteking moet een cytologische punctie gedaan worden (en eventueel een biopt bij onduidelijk uitslag van de punctie). Een chronische infectie is klinisch namelijk niet te onderscheiden is van een maligniteit. Bij een vermoeden op obstructie moet er een echo gedaan worden van de klier( sialolithiasis).

 

Behandeling
Bij een acute bacteriële sialadenitis wordt geadviseerd een kweek te nemen om vervolgens gericht te behandelen met antibiotica en pijnstilling. Vaak zijn de klachten met één week al weg. In uitzonderlijke gevallen is chirurgisch drainage nodig (verwijs dan door naar een MKA-chirurg).
Bij een virale sialadenitis is er een afwachtend beleid en is behandeling vooral gericht op de symptomen. Hierbij wordt aangeraden om de aangedane plek te koelen en zo nodig pijn bestrijden met NSAID of paracetamol.
Bij auto-immuunziektes is het belangrijk om te achterhalen wat de onderliggende systemische ziekte is en daarom moet er doorverwezen worden naar een reumatoloog/immunoloog
Bij chronisch sialadenitis is de behandeling soms moeilijk. Vaak zijn antibiotica en pijnstilling een geschikte behandeling maar soms is ook chirurgische ingreep noodzakelijk. Hierbij moet doorverwezen worden naar een MKA-chirurg


Prognose
De prognose is doorgaans goed maar er zijn weinig cijfers bekend over de werkelijke mortaliteit van dit ziektebeeld.

 

Bronnenlijst

  1. Submandibular Sialadenitis/Sialadenosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Epidemiology [Internet]. Emedicine.medscape.com. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://emedicine.medscape.com/article/882358-overview

  2. Sialadenitis - Ear, Nose, and Throat Disorders - MSD Manual Professional Edition [Internet]. MSD Manual Professional Edition. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://www.merckmanuals.com/professional/ear,-nose,-and-throat-disorders/oral-and-pharyngeal-disorders/sialadenitis

  3. Speekselklierontsteking [Internet]. Erasmusmc.nl. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://www.erasmusmc.nl/nl-nl/patientenzorg/aandoeningen/speekselklierontsteking

  4. Submandibular Sialadenitis/Sialadenosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Epidemiology [Internet]. Emedicine.medscape.com. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://emedicine.medscape.com/article/882358-overview

  5. Salivary Gland Infection (Sialadenitis) [Internet]. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/salivary-gland-infection-sialadenitis

  6. Güçlü Kaan Beriat Ö. Chronic Sclerosing Sialadenitis (Küttner’s tumour) of the Parotid Gland [Internet]. PubMed Central (PMC). 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3216182/

  7. Een submandibulaire zwelling: de speekselklier? | Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde [Internet]. Ntvg.nl. 2020 [cited 9 November 2020]. Available from: https://www.ntvg.nl/artikelen/een-submandibulaire-zwelling-de-speekselklier/volledig

  8. Chandak, R., Degwekar, S., Chandak, M., & Rawlani, S. (2012). Acute submandibular sialadenitis-a case report. Case reports in dentistry, 2012, 615375. https://doi.org/10.1155/2012/615375

  9. Cascarini, Luke; McGurk, Mark (August 2009). "Epidemiology of salivary gland infections". Oral and Maxillofacial Surgery Clinics of North America. 21 (3): 353–357