Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Lichen planus

Lichen planus is een inflammatoire aandoening waarbij huid en slijmvliezen aangedaan kunnen worden. Klachten treden vooral op bij de huid, scalp, nagels, en slijmvliezen van de mond en geslachtsdelen. Soms zijn ook andere slijmvliezen aangedaan, zoals de slokdarm, perianaal, conjunctiva, en in de neus. Bij betrekking van de slokdarm kan dit leiden tot dysfagie. Het huidbeeld geeft pijn en jeuk, op de slijmvliezen is het vooral pijnlijk en branderig. De aandoening is niet besmettelijk. 
De prevalentie wordt rond 1% geschat. Het komt vaker oraal voor dan cutaan of genitaal, en oraal is het ook vaak meer persisterend. Tevens speelt het vaker bij vrouwen dan bij mannen en is het zeldzaam bij kinderen onder de 10 jaar hoewel het op alle leeftijden kan voorkomen. 
Vermoedelijk spelen T-cellen een rol in de etiologie, maar het exacte mechanisme is onbekend. Hepatitis C virus kan met name bij orale lichen planus een oorzakelijke rol spelen. Het is ook beschreven als reactie op tandheelkundig restauratiemateriaal of op geneesmiddelen, ook daarvan is niet bekend hoe dat werkt. Ten slotte speelt stress ook een rol, maar het is onduidelijk of dit een oorzaak of gevolg van de aandoening is. 


Figuur 1: 4-voudig orale lichen planus laesies, waarbij slijmvliezen zijn aangedaan.

Bron: Müller, S., 2017. Oral lichenoid lesions: distinguishing the benign from the deadly. Modern Pathology, 30(S1), pp.S54-S67.

Anamnese
Meerdere locaties van zowel huid als slijmvliezen kunnen aangedaan zijn, dus bij verdenking op een bepaalde plek is het altijd belangrijk om ook te vragen naar afwijkingen op andere locaties op het lichaam. Er moet gevraagd worden naar:

  • Klachten in de mondholte, huid en/of genitaliën
  • Dysfagie
  • Nagelafwijkingen en kale plekken op de hoofdhuid
  • Andere auto-immuunaandoeningen
  • Geneesmiddelengebruik
  • Recentelijke tandheelkundige restauraties
  • Allergieën 
  • Optreden van symptomen op de plaats van huidbeschadigingen (Koebner-fenomeen)
  • Pijnklachten in de mond bij gekruid, zout, heel warm, of heel koud eten
  • Pijnklachten in de mond bij tandenpoetsen

Differentiaal diagnose

  • Aspirin burn
  • Lupus erythematodes
  • Laesie door frictie
  • Papilloom
  • Candidiasis
  • Syfilis

 

 

Lichamelijk onderzoek 
Op de huid kunnen meerdere platte paars-rode bultjes gezien worden, met name ook op plekken waar de huid beschadigd is (Koebner-fenomeen). In de mond uit het zich als fijne witte lijntjes en stipjes aan binnenkant van de wangen, op het tandvlees of op de tong. Deze witte lijntjes en stipjes noemen we ook wel striae van Wickham. 

 

Aanvullend onderzoek
In principe kan de diagnose gesteld worden op het klinische beeld. Als er nog getwijfeld wordt over bijvoorbeeld lupus erythematodus kan er immunofluorescentie op het weefsel worden gedaan. Bij genitale lichen planus wordt biopsie aanbevolen om eventuele neoplasie/dysplasie uit te sluiten. Bij oesofageale betrokkenheid moet een endoscopie met biopsie gedaan worden omdat dat niet klinisch beoordeeld kan worden. 

 

Behandeling
Bij geen klachten is behandeling ook niet nodig, eventueel kan er symptoombestrijding middels mondspoeling/zalven toegepast worden. Eventueel kan er vervanging van tandheelkundige restauraties plaatsvinden, maar dit geeft geen garantie op verdwijning van de laesie. Als er toch behandeld wordt, worden meestal corticosteroïden gebruikt. Deze behandeling heeft maar wisselend succes. Oraal wordt dan lokaal een klasse III of IV corticosteroïd aangebracht, in eerste instantie driemaal daags, later als onderhoud nog eenmaal daags. Dit kan bijvoorbeeld met een mondzalf of spoeldrank. Bij therapieresistentie of in situaties met meerdere aangedane gebieden kan systemisch behandeld worden gedurende 7 dagen, waarna dan alsnog de locaties verder lokaal behandeld worden. Als corticosteroiden niet voldoende werken, kan een calcineurineremmer zoals ciclosporine of tacrolimus overwogen worden.  

 

Prognose
De meeste gevallen van lichen planus genezen binnen 2 jaar spontaan. 20% krijgt het opnieuw. Er is bij lichen planus een licht verhoogd risico op mondholtecarcinoom, waarvoor regelmatige controle bij de tandarts aangeraden wordt. Verder kunnen de klachten bij ernstige lichen planus zorgen voor moeizamere mondhygiëne, waardoor ook een verhoogd risico op gingivitis en cariës ontstaat. 

 

Bronnenlijst

  1. Federatie Medisch Specialisten. Richtlijnendatabase: Lichen planus. [Internet]. Available from: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/lichen_planus/lichen_planus_-_korte_beschrijving.html. [Accessed 4th April 2021]. 

  2. Huidarts.com. Lichen ruber planus. [internet]. Available from: huidarts.com/huidaandoeningen/lichen-ruber-planus/. [Accessed 4th April 2021]. 

  3. Bernhoven. Lichen planus. [Internet]. Available from: https://www.bernhoven.nl/patienten/specialismen-afdelingen/specialismen/mondziekten-kaak-aangezichtschirurgie/aandoeningen/lichen-planus/. [Accessed 5th April 2021].