Bruxisme

Bruxisme wordt ook wel tandenknarsen genoemd. Er is sprake van een repetitieve kauwspieractiviteit, waarbij de tanden en kiezen worden geklemd of geknarst. Er wordt onderscheidt gemaakt tussen slaap- en waakbruxisme, afhankelijk van of het optreedt tijdens het slapen of waken. 
Naar schatting komt slaapbruxisme bij 8% van de volwassenpopulatie voor. De oorzaak is niet exact bekend, maar er lijkt sprake te zijn van een combinatie van anatomische en psychosociale factoren zoals stress en angst. Ook kunnen exogene factoren zoals alcohol, roken, koffie, drugs, en medicatie de klachten verergeren. Bij volwassenen lijkt er een associatie te zijn met andere slaapstoornissen, zoals slaapwandelen, praten tijdens slaap, en restless leg syndrome, hoewel het nog onduidelijk is wat de precieze relatie hiertussen is.  Bij kinderen kan bruxisme voorkomen in het kader van perfectionisme, agressief gedrag, ADHD, of asociaal gedrag. 

 

Anamnese
Differentiaal diagnostisch moet bij de symptomen vooral onderscheid gemaakt worden met andere oorzaken van tandweefselverlies. 
In de anamnese is het belangrijk om te vragen naar het optreden van tandenknarsen of klemmen op de kaken. In de slaap merken mensen dit zelf vaak niet, maar soms hebben anderen ze dan wel verteld dat ze met de tanden knarsen. Ook kan het optreden bij bijvoorbeeld concentreren of zwaar tillen. Er kan gebruik gemaakt worden van de zogenaamde BRUX-schaal:

  • Hoe vaak klemt iemand de tanden of kiezen op elkaar tijdens het slapen?
  • Hoe vaak knarst iemand met de tanden of kiezen tijdens het slapen?
  • Hoe vaak klemt iemand de tanden of kiezen op elkaar als diegene wakker is?
  • Hoe vaak knarst iemand met de tanden of kiezen als diegene wakker is?

Daarnaast moet er gevraagd worden naar gevolgen van bruxisme: 

  • Pijn in de kaak of rond de oren
  • Klikken of knappen van de kaken
  • Bij het opstaan last van vermoeide of pijnlijke kaakspieren
  • Hoofdpijn 

 

Lichamelijk onderzoek 

  • Hypertrofie van de kauwspieren
  • Hyperkeratotische laesies aan de weke delen in de mond (wangslijmvlies, de laterale tongrand, en de binnenzijde van de lippen) 
    • In de wang kan je dan een linea alba (witte lijn) zien van de mondhoek tot het laatst aanwezige gebitselement. 
    • De tongrand vertoont een ‘postzegelrand’ aspect. 
    • De onderlip laat afdrukken van de onderincisieven zien.
  • Schade aan de tandstructuren
    • Gebitsslijtage
    • Breuk van gebitselementen, restauraties, en implantaties

 

Aanvullend onderzoek 
In principe kan de diagnose gesteld worden bij anamnese met behulp van de BRUX-schaal. Bij ernstige problemen op bij falende behandeling kan eventueel een (elektromyografische) registratie van kauwspieractiviteit gemaakt worden. Bij slaapbruxisme wordt dit gedaan in combinatie met gelijktijdige registratie van de hersenactiviteit, om te kijken of iemand echt slaapt. Bij waakbruxisme is dit zeer lastig te interpreteren en zorgt het vaak niet voor duidelijke informatie. 

 

Behandeling
Behandeling is vooral symptomatisch, alleen ontspanningsoefeningen kunnen effectief zijn en dan vooral bij kaakklemmen tijdens het waken. Symptomatisch kan tandweefselverlies behandeld worden door de tandarts, met bijvoorbeeld restauraties of kronen, en kan pijn of bewegingsbeperking van de kaakspieren behandeld worden door de fysiotherapeut. Soms wordt er ook een doorzichtig plaatje voor over de boventanden, een opbeetplaat, gegeven om de tandschade zoveel mogelijk te voorkomen. Dit vermindert echter het bruxisme niet. Botox kan ook ervoor zorgen dat je stopt met knarsen, maar dit effect duurt lang om te bereiken en is vaak tijdelijk van aard.

 

Prognose
Met name omdat de tandweefselschade zoveel mogelijk voorkomen en zo nodig behandeld moet worden is het belangrijk om regelmatig controle door de tandarts te laten doen. Bruxisme kan vanzelf verdwijnen en neemt vaak ook af naarmate iemand ouder wordt. 

 

Bronnenlijst

  1. Lobbezoo F, Jacobs R, Laat A De, Aarab G, Wetselaar P, Manfredini D. Kauwen op bruxisme. Diagnostiek, beeldvorming, epidemiologie en oorzaken. Ned Tijdschr Tandheelkd. 2017; 124: 309-316. 

  2. Huisartsgeneeskunde. 2021. Wat is het beleid bij bruxisme? - Huisartsgeneeskunde. [online] Available at: <https://huisarts.bsl.nl/wat-is-het-beleid-bij-bruxisme/> [Accessed 6 April 2021].