Abces

Een abces (figuur 1) is een ophoping van pus in een tevoren niet bestaande holte, omgeven door een abceskapsel. Door deze kapsel is het vaak moeilijk te behandelen met antibiotica. Een abces kan in bijna alle delen van het lichaam voorkomen, waarbij onderscheidt wordt gemaakt tussen huidabcessen (cutaan, subcutaan) en interne abcessen. 

Epidemiologie
Huidabcessen komen relatief veel voor, met een incidentie van 5.1/1000 persoonsjaren bij vrouwen en 3.9/1000 persoonsjaren bij mannen. Het recidiefpercentage is 10% na 1 jaar. Epidemiologie van een intern abces is afhankelijk van de plek van het abces. De incidentie verschilt van 20.2/100,000 mensen voor een perianaal abces tot  0.9/100,000 mensen voor een hersenabces. 

Etiologie
Meeste abcessen worden veroorzaakt door een infectie met de staphylococcus bacterie of door een corpus alienum. In uitzonderlijke gevallen kan een abces ook veroorzaakt worden door een virus, fungi of parasiet.

  • Huidabces: bacterie kan door de huid dringen door een huidwond of via een huidkliertje. Voorbeelden hierbij zijn en snee of schaafwond en zweetkliertjes. In de zweetkliertjes gaat het vaak gepaard met een infectie van S. Aureus.
  • Intern abces: als de infectie dieper liggend weefsel bereikt kan dat op meerdere manieren een abces kan vormen, zoals door letsel, operatie of verspreidende infectie. 

Pathofysiologie
Een abces is een defensieve reactie van het weefsel om verspreiding van infectieuze materiaal naar andere delen van het lichaam te voorkomen. Het organisme of vreemd materiaal doden de lokale cellen waardoor cytokines worden afgegeven. Deze cytokines zorgen voor een inflammatoire reactie, waardoor de witte bloedcellen naar het beschadigde weefsel komen. Hierdoor ontstaat een infiltraat zodat in de acute fase het abces nog omgeven is door infiltraat. Wanneer door enzymen en bacteriële toxinen de proteolyse van weefsels voortschrijdt, zal het abces ‘rijpen’ en ingekapseld worden om gezonde cellen te beschermen. Echter, dit kapsel zorgt er ook voor dat immuun-cellen het organisme in de pus kunnen aanvallen.

Figuur 1: verschillende soorten huidabcessen.

Bron: Mekkes, J., 2021. Abcessus cutis, abces. [online] Huidziekten.nl. Available at: <https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/atxt/Abces.htm> [Accessed 27 March 2021].

 

Anamnese
Belangrijk is om tijdens de anamnese informatie te krijgen over de zwelling, zoals wanneer de zwelling is ontstaan en of het groter is geworden. Daarnaast kan het ook helpen om na te vragen naar de onderliggende reden van het ontstaan, zoals verwonding of infectie en eventuele andere symptomen, zoals koorts en dyspnoe. Er zijn een aantal risicofactoren die het krijgen van een abces verhogen die uitgevraagd kunnen worden:

  • IV drugs gebruik (achterblijven van naalddelen)
  • Verlaagd immuunsysteem (HIV, chemotherapie)
  • Diabetes Mellitus
  • Onderliggende inflammatoire conditie (hidradenitis suppurativa)
  • Drager van staphylococcus bacterie en of er sprake kan zijn van MRSA

Differentiaal diagnose
Huidabces

  • Epidermoid cyste
  • Folliculitis
  • Hidradenitis suppurativa
  • Nodulaire lymphangitis
  • Botryomycose
  • Myiasis

Intern abces

  • Intra-abdominale hematoom
  • Pancreas pseudocyste
  • Diverticulair of appendiceale flegmone

 

Lichamelijk onderzoek

Huidabces

  • Palpabele fluctuerende zwelling onder de huid
  • Pijnlijk en gevoelig van de bovenliggende huid
  • Warm en roodheid van de bovenliggende huid
  • Zichtbare vorming van wit of geel pus onder de huid.  

Intern abces
Symptomen zijn afhankelijk van waar het abces zich bevind. Algemene symptomen:

  • Discomfort in het gebied van het abces
  • Verhoogde temperatuur/koorts
  • Verhoogde zweten
  • Het gevoel van ziek zijn
  • Pijn of zwelling in gebied van abces
  • Verminderde eetlust en gewichtsverlies.

 

Aanvullend onderzoek
Pus uit het abces kan in gestuurd worden voor het testen op soort bacterie, waardoor behandeling kan aangepast worden op soort bacterie. Voor het diagnosticeren van een intern abces is vaak beeldvorming nodig. Dit kan laagdrempelig gedaan worden met een echo, maar een CT-scan is meer accuraat. 

 

Behandeling
Huidabces
Het abces kan spontaan naar buiten doorbreken. Beter is het incisie en drainage te verrichten (‘ubi pus ibi evacua’: ‘daar waar pus is, moet dit verwijderd worden’). De arts maakt een kleine incisie in het abces waardoor de pus naar buiten kan. Hierbij kan ook een sample worden genomen om te testen. Als alle pus eruit is, zal de incisie schoongemaakt worden met steriele saline. Het abces zal open blijven met enkel absorberend wondverband, zodat eventuele extra pus eruit kan. 

Intern abces
Voor een intern abces zijn twee mogelijkheden voor drainage:

  • Percutane drainage
    Bij een klein abces kan de chirurg via een dunne naald het abces draineren. Dit kan eventueel met behulp van echo of CT-scan. Vervolgens wordt er een kleine incisie in de huid gemaakt om vervolgens een drainage katheter te plaatsen.
  • Operatie
    Een operatie kan nodig zijn als het abces te groot is, het niet bereikbaar is met een naald of als percutane drainage niet effectief was in alle pus te verwijderen. Het soort operatie hangt af van het type abces en waar het gelokaliseerd is.

Oppervlakkige abcessen kan de huisarts behandelen, maar bij onderstaande abcessen is een specialist nodig omdat lokale anesthesie niet voldoet:

  • Perianaal abces
  • Abces bij mastitis
  • Karbunkel
  • Panaritum ossale of tendineum
  • Hidradenitis suppurativa. 



Prognose
Huidabces heeft een goede prognose, zelfs zonder behandeling, maar in zeldzame gevallen kan een abces leiden tot sepsis of shock. De prognose van interne abcessen is verbeterd sinds de introductie van CT-scans en verbeterde drainage techniek. De meest voorkomende doodsoorzaak na een abces is orgaanfalen. Het risico op overlijden is afhankelijk van de onderliggende oorzaak, tijd tot diagnose, infectie van omliggende structuren en inadequate drainage. Long- en hersenabces hebben de minste prognose met een sterftecijfer van 11-28%.

 

Bronnenlijst

  1. Stapert J, Kunz M. Vaardigheden in geneeskunde (VIG): Kleine chirurgie. Mediview B.V.; 2010. p. 23-37.

  2. De Jongh T, Buis J, Daelmans H, et al. Fysische diagnostiek. Bohn Stafleu van Loghum; 2015. p. 121.

  3. NHS. Abscess 2019. Beschikbaar via: https://www.nhs.uk/conditions/abscess/. Geraadpleegd op 19-03-2021

  4. Shallcross LJ, Hayward AC, Johnson AM, Petersen I. Incidence and recurrence of boils and abscesses within the first year: a cohort study in UK primary care. Br J Gen Pract. 2015 Oct;65(639):e668-76. doi: 10.3399/bjgp15X686929. PMID: 26412844; PMCID: PMC4582880.

  5. Spelman D, Baddour L. Cellulitis and skin abscess: epidemiology, microbiology, clinical manifestations, and diagnosis 2021. Beschikbaar via: https://www.uptodate.com/contents/cellulitis-and-skin-abscess-epidemiology-microbiology-clinical-manifestations-and-diagnosis#H2489357892. Geraadpleegd op 19-03-2021