Voor 23:59 besteld = binnen 24 uur verzonden*!

Ileus

Een ileus is een belemmering van de normale darmpassage waarbij de afsluiting van de darm volledig is. Men spreekt van een subileus als er wel nog enige passage door de darm mogelijk is. Een ileus kan zowel in de dunne darm voorkomen als in de dikke darm. Van alle acute buiken is er bij 5% sprake van een ileus van de dunne darm.
Er zijn verschillende oorzaken voor het ontstaan van een ileus en deze oorzaken zijn in 2 groepen onder te verdelen:

  1. Mechanische ileus: deze ontstaat doordat een deel van de darm fysiek geblokkeerd is waardoor de darminhoud niet op normale wijze kan doorstromen. Enkele voorbeelden van een mechanische ileus zijn:
    • Strangulatie-ileus: de darm wordt afgekneld en vaak ook een deel van de circulatie wordt afgekneld. Dit kan ontstaan door een volvulus (draaiing in de darmen)
    • Obstructie- of obturatie-ileus: een verstopping die wordt veroorzaakt door een gezwel in de darm zelf of buiten de darm. Je kunt hierbij denken aan abcessen, tumoren, een aneurysma, endometriose, galstenen die in het darmlumen zijn gekomen en hard geworden fecaliën 
    • Strengileus: deze wordt veroorzaakt door verklevingen of littekens die de darmpassage hinderen. Deze kunnen bijvoorbeeld ontstaan na een laparotomie, bestraling, stomp buiktrauma en de ziekte van Crohn
    • Invaginatie-ileus: deze ontstaat doordat een proximaal gelegen stuk darm in een distaal gelegen stuk darm schuift. Hierbij kan ook oedeem ontstaan wat kan zorgen voor een volledige obstructie
  2. Paralytische ileus: deze ontstaat doordat de darm zelf niet meer beweegt, er is geen peristaltiek meer aanwezig. Hierdoor hoopt de darminhoud zich op. Enkele voorbeelden van een paralytische ileus zijn:
    • Infectieuze peritonitis of pancreatitis
    • Postoperatief
    • Medicatie, bijvoorbeeld opiaten, tricyclische antidepressiva of anticholinergica 
    • Diabetische ketoacidose
    • Hypothyreoïdie 
    • Abnormale elektrolytenspiegel, bijvoorbeeld te laag kalium of te hoog calcium

Risicofactoren voor het ontwikkelen van een ileus zijn:

  • Buik- of bekkenoperatie, dit kan leiden tot verklevingen wat kan leiden tot een ileus
  • Ziekte van Crohn, dit kan leiden tot verdikkingen van de darmwand wat kan leiden tot verhindering van de darmpassage
  • Maligniteit in de buik, een tumor kan voor een obstructie zorgen. Maar ook de behandeling van kanker, een operatie, radiotherapie of chemotherapie, kan tot verhindering van de darmpassage zorgen

 

Anamnese
Onderwerpen die belangrijk zijn:

  • Buikoperatie/peritonitis in het verleden en of er toen complicaties waren
  • Bekende liesbreuk
  • Medicatie 
  • Defaecatiepatroon (normaal en evt. veranderingen)
  • Doorgemaakte diverticulitis
  • Of de patiënt bekend is met een chronische darmziekte en hiervoor onder behandeling is

De differentiaal diagnose is zeer breed omdat vrijwel alle abdominale pathologie tot een ileus kan leiden. Aandoeningen die klachten kunnen geven die op een ileus lijken zijn: voedselintoxicatie, infectieuze enteritis, ascites, recente luchtinsufflatie bij een colonoscopie en prikkelbaar darmsyndroom. Het is hierom vooral belangrijk om de diagnose te herkennen, diens oorzaak en de ontlasting weer op gang gang te krijgen.

Symptomen obstructie-ileus

  • Koliekpijn
  • Pijnlijke en opgezette buik
  • Misselijkheid en braken 
  • Afwezigheid van defaecatie en winden
  • Veel darmgeluiden (gootsteengeruis/borborygmi)
  • Slechte adem

Symptomen paralytische ileus

  • Pijnlijke en opgezette buik
  • Misselijkheid en braken
  • Afwezigheid van defaecatie en winden
  • Afwezigheid darmbewegingen en darmgeluiden (stille buik)

 

Lichamelijk onderzoek

  • Temperatuur, bloeddruk en pols
  • Auscultatie
    Typerend zijn gootsteengeruizen, dit zijn luid en hoogfrequente peristaltieke geluiden en dit duidt meer op een obstructie-ileus. Een stille buik duidt op een paralytische ileus
  • Een opgezette hypertympane buik
  • Peritoneale prikkeling (loslaatpijn) duidt op peritonitis, dit kan bijvoorbeeld komen door een perforatie

 

Aanvullend onderzoek
Laboratorium onderzoek waarbij gelet kan worden op bloedbeeld, elektrolyten, calcium, CRP, creatinine, leverenzymen, amylase en TSH (op indicatie). Verder moet de buik in beeld gebracht worden. Dit kan middels een buikoverzichtsfoto (X-BOX) of CT-abdomen met intraveneus contrast. Hierop kun je gedilateerde darmen zien.

 

Behandeling

  • Niets per os, i.v. vochttoediening, maaghevel, controle van elektrolyten, vochtbalans en het bijhouden van de diurese met CAD/urimeter
  • Bij een obstructieve ileus ten gevolge van een maligniteit of beklemde hernia is bijna altijd een operatie noodzakelijk om de obstructie te verwijderen
  • Bij een obstructieve ileus ten gevolge van verklevingen is men vaak terughoudender met een operatie. Door een operatie en de daardoor ontstane littekens kunnen namelijk opnieuw verklevingen ontstaan. In overleg met de chirurg kan hier voor een conservatief beleid worden gekozen, evt. met toediening van gastrografine. Uitzondering is de closed-loop obstruction hierbij is de darm op 1 locatie in de buik op 2 punten geobstrueerd, zo wordt er een gesloten lis gevormd. Bij een closed-loop obstruction is acute chirurgische behandeling noodzakelijk ivm hoog risico op infarcering.
  • Bij een obstrucieve ileus ten gevolge van een volvulus is het van belang te overleggen met een internist-endoscopist of MDL-arts t.a.v. een endoscopische desufflatie
  • Bij een obstructieve ileus ten gevolge van een faecale impactie eerst laxeren (macrogol aangevuld met een hoogopgaand klysma) om zo te proberen de obstructie te verwijderen
  • Bij een paralytische ileus is het belangrijk om achter de onderliggende oorzaak te komen en deze te behandelen

Samenvattend kun je zeggen dat niet de ileus wordt behandeld, maar altijd de onderliggende oorzaak van de ileus.

 

Prognose
Als een ileus adequaat is behandeld, wat inhoudt dat de juiste oorzaak behandeld is, dan is de prognose goed. Wel is het erg belangrijk om een volvulus tijdig te onderkennen, aangezien deze in 30% van de gevallen tot de dood leidt.
Als een ileus onbehandeld blijft kan het voor vervelende complicaties zorgen zoals uitdroging, een verstoorde elektrolytenbalans, icterus, een perforatie en een peritonitis wat sepsis tot gevolg kan hebben.

 

Bronnenlijst

  1. Ileus - Het Acute Boekje [Internet]. Hetacuteboekje.nl. 2021 [cited 17 March 2021]. Available from: https://www.hetacuteboekje.nl/hoofdstuk/mdl/ileus.html

  2. Brouwers M. J. A., Echter J. R. Zakboek ziektebeelden gastro-enterologie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; 2009.

  3. Ileus - Maag Lever Darm Stichting [Internet]. Maag Lever Darm Stichting. 2021 [cited 17 March 2021]. Available from: https://www.mlds.nl/ziekten/ileus/

  4. Ileus (darmafsluiting): symptomen, oorzaak en behandeling [Internet]. InfoNu. 2021 [cited 17 March 2021]. Available from: https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/aandoeningen/91337-ileus-darmafsluiting-symptomen-oorzaak-en-behandeling.html